Skip to main content

Posts

Showing posts from February, 2020

श्रुती, सत्ताइस, ध्यान मन

सत्ताइस, ध्यान मन – बेलपत्र ठीक पार्दै हुनुहुन्छ आमा ? – हो गौरी । आज मेरो सोमबार । भरेलाई चाहिन्छ । बेलुकातिर अलिकति फूल चाहिँ खोजिदेऊ है । अहिले आऊ बस । – हुन्छ । – लौ गौरी ! तिम्रो भाग्यमा पनि दुःख नै लेखेको रहेछ । यत्तिको उमेरमा यहाँ आएर यस्ता थोत्रा बूढाबूढीको सेवा गर्न लाग्यौ । आफ्ना छोरीहरूलाई बिबाह गरेर पठाइहालियो । बुहारीहरू भिœयाउनै पाइएन । जेठो कहाँ छ कहाँ ! कान्छाको त्यस्तो भइहाल्यो । तर बाँचेको भए पनि त्यसको बिबाह चाहिँ हुने थिएन नै होला । तिमी जस्तै बस्थ्यो होेला बिबाह नै नगरि । – किन र आमा ? – कुरा नगर नानी ! मरेकाको के कुरा गर्नु ! दुबै जनाको मृत्यु भइसक्यो गौरी । राम पनि गइगयो । उसले रोजेकी केटीको पनि हत्या भयो । – मेरो भन्दा बढी दुःख त तपाईंलाई रहेछ आमा । मलाई के दुःख । अनि को थिइन् रामले रोज्नु भएको ? किन हत्या भयो त उनको ? उनी पनि क्रान्तिकारी नै थिइन् कि क्या हो ? – होइन नानी, होइन । किन क्रान्ति गर्थिन् नि बिचरा । कसका विरुद्ध क्रान्ति गर्नु प¥यो र । के को कमी थियो र उनलाई ? – अनि किन मारियो त विनासित्ति ? – के गर्नु नानी, विनासित्ति नै मा¥यो त्यो मोरा...

श्रुती, छब्बीस, कर्म मन

छब्बीस, कर्म मन डराएकी थिइनन् तर मुटु अलिक छिटो धड्किए जस्तो ग¥यो । आमाको मन जितेकै थिइन् र आफैंलाई पनि जितेकी थिइन् । आश्रम र घरको सम्बन्धमा दह्रिलो गरि भिजेकी थिइन् । यिनै कुराको सम्झनाले धड्कन सामान्य गरायो र श्रुती गइन् कृष्णको कोठानेर । बाहिर ढोकै माथि नाग टाँसिएको थियो । उनैसँग अनुमति माग्दै उनी पसिन् कोठामा । कसैले पनि सुत्ने बस्ने नगरेर होला फोहोरी जस्तो देखिन्थ्यो कोठा । कृष्णले लगाउने गरेका कपडाहरू काँटीतिर झुण्डिएका थिए । श्रवणिका दर्शन गर्न आएका मान्छेहरूले जुन उत्साहका साथ पेन्टिङ्गहरू हेरेका थिए त्यो भन्दा बढी उत्साहित हुन पुगिन् श्रुती त्यो कोठा हेर्नलाई । झ्याल खोलिन् । अझ स्पष्ट भयो कोठा । झ्यालबाट पसेका सूर्यका किरणमा कोठाको धूलो उडेर उनको प्रदर्शनको चलायमान एव्स्ट्रयाक्ट पेन्टिङ्ग जस्तो देखियो आधि कोठाभरि । त्यसैलाई हेरिरहिन् । बाल्यकालदेखि कमाण्डर भएसम्मका फाल्टा फाल्टै कपडामा सजिएका कृष्णका फोटाहरू झुण्डाइएका थिए कोठामा । दौरा शुरूवाल, सर्ट, प्यान्ट, टी सर्टहरू त्यत्तिकै खाटमा थुपारिएका थिए । तिनलाई पनि कतै झुन्ड्याइदिन मन गरिन् । ओछ्यानमा क्रस खुकुरीको व्य...

श्रुती, पच्चीस, मिलन मन

पच्चीस, मिलन मन काम त केही गरेकी थिइनन् तर भ्याइ नभ्याइ थियो कृष्णकी आमालाई बिहानै देखि । ज्वाइँहरू नमस्ते गर्नमा र छोरीहरू चिया पकाउनमा व्यस्त थिए । गाउँभरिका केटाकेटीहरू गुलियोमा रमाउँदैथिए आँगनतिर । धाइपातिरबाट पनि फाट्टफुट्ट मान्छे देखिँदै थिए, कामीगाउँबाट पनि आउँदैथिए । शिवालयबाट पनि झर्दैथिए । तल रमितेमा पनि राता सारीहरू उँभो लागेजस्ता देखिन्थे । एकैछिन्मा दलान भरियो । केटाकेटीहरू बारीमा पुगिसकेका थिए । आँगन छोपियो मान्छेले । अट्न छोडेपछि मान्छेहरू लागे आश्रमतिर । हुनेजति र सकेजति सजाइएको थियो आश्रमलाई बर, पीपल, आँप, पाखरी र डुम्रीका पातले । तोरणले फन्को मारेको थियो तीन पटक । फूलैफूलले ढाकिएका थिए मन्दिरहरू । आश्रम वरिपरि ढुङ्गा छापेका थिए र भञ्ज्याङ्गको चारैबाटामा स्वगत गेट बनाइएको थियो बाँस र वनमालाको झारले । स्वागतम् लेखिएका राता कपडाहरू परैबाट देखिन्थे । – हेर्नु त बुबा ! पुलिसको गाडि पनि आयो तलबाट । किन आएका पुलिस् ? – ठूला मान्छे पनि आउँदैछन् नि त आज । तिनीहरूका गार्ड होलान् । गाडि भन्ने बित्तिकै केटाकेटीहरू रमितेतिर कुदे । कति हानिए ओह्रालो । बूढाबूढीहरू पनि...

श्रुती, चौबीस, सेवा मन

चौबीस, सेवा मन दुई ओटा होचा होचा ढोकाका बीचमा ठूला अक्षरमा वृद्धाश्रम लेखिएको थियो । दक्षिण फर्किएका ढोकाहरू मध्ये एउटा ढोकाको दाहिने छेउमा सानो राममन्दिर र अर्को ढोकाको देब्रे छेउमा कृष्णमन्दिर थिए । जुनसुकै ढोकाबाट भित्र पसे पनि अलिक पर गएपछि एउटै हलमा पुगिन्थ्यो । हल ठूलो र लामो थियो एकतले भवनमा । थाम नै थाम थिए वरिपरि । दुई–तीन सय जम्मा भएर भजन–कीर्तन गर्न पुग्ने गरि बनाइएको थियो । भित्ता–भित्ताका वरिपरि भनेजसो नै गुन्द्री बिच्छ्याइएको थियो । – सुत्ने ठाउँ यही नै हो । बस्ने पनि यही नै हो । छानाका ती चारओटा खाली ठाउँमा चाहिँ सेता जस्ता ल्याएर हाल्न बाँकी छ, उज्यालोको लागि । झ्याल चाहिँ यस्ता मात्र बनायौं, ती पनि पुराना घरका छन् कति त । हल पछिको अर्को कोठा भान्साका लागि तयार पारिएको थियो । जसमा साना दुईओटा जस्केला, काला दराजहरू र दुई–तीन ओटा तयारी अवस्थाका चुल्हाहरू थिए । – ठूलै बनाउनु भएछ त भान्सा पनि, आमा ! – अनि बाबू ! अलि अलि त हुन्छौं होला नि यहाँ बस्ने । चौध–पन्ध्र जनाले त हामी पनि यहीं बस्छौं भन्दै नाम लेखाएर गइसकेका छन् । कतिले चन्दा स्वरूप पैसा पनि छोडेर गएका छन् बा...

श्रुती, तेइस, अलमल मन

तेइस, अलमल मन चार पाँच दिनसम्म लडाकू र कार्यकर्ताहरू विजय जुलुस र भाषणमा नै व्यस्त रहे । कति घरतिर जान हतारिए र कति पार्टीको निर्णय सुन्न । क्रान्तिकारी पक्षका पहिला र दोस्रा तहका कमाण्डर र क्याप्टेनहरू क्रमशः जम्मा हुन थाले काठमाडौंतिर । प्रायः सबैको एउटै मत थियो कि लोकतन्त्र प्राप्ति पश्चात् शीर्ष व्यक्तिहरू बसेर अब के गर्ने भन्ने योजना बनाउनु पर्छ । पार्टीमा सूचनाहरू प्रसारण हुँदै गए । विदेशमा भएका पार्टीका सोच–ट्याङ्करहरू र स्वदेशमा नै रहेका जनमुक्ति कमाण्डरहरू भेला भए होटलको ठूलो कक्षमा । – आदरणीय कमाण्डरहरू, हामी सबैलाई बधाई छ । हाम्रो पार्टीको सोच सार्थक भएको छ । विश्वले पनि हामीबाट धेरै कुरा सिक्ने मौका पाएको छ । अब यो महत्वपूर्ण उपलब्धिलाई हामीले संस्थागत गर्दै लाने क्रममा के कसरी अगाडि बढ्ने भन्ने बारेमा आयोजना गरिएको यस विचार गोष्ठीमा म तपाईंहरू सबैलाई म हार्दिक स्वागत र लालसलाम गर्दछु । साथै आ–आफ्ना प्रस्तावहरू औपचारिक एवं अनौपचारिक रूपमा प्रस्तुत गर्न आग्रह गर्छु । आज दिनभरि त के भोलि र पर्सि भरि नै भएपनि हामीले केही नयाँ कुरा लिएर मात्र यस होटलबाट बाहिर निस्कनु पर्...

श्रुती, बाईस, भ्रष्ट मन

बाईस, भ्रष्ट मन सफल क्रान्ति र  लोकतन्त्र प्राप्तिको प्रथम बिहानी पछि पनि धेरै पटक राता घाम उदाउँदै अस्ताउँदै गरिसके । देख्नेले लोकन्त्र पत्रिकामा देखेहोलान् र सुन्नेले लोकतन्त्र रेडियोमा सुने होलान् तर कृष्णकी आमा लगायत अन्य गाउँलेले देखेनन् पनि र सुनेनन् पनि ! गाउँलेलाई क्रान्ति र लोकतन्त्रको प्रत्यक्ष प्रभाव भनेको वार्षिक श्राद्धमा वृद्धि भएको थियो धेरै घरमा र पिण्ड दिने व्यक्तिको सङ्ख्या कमि भएको थियो कृष्णका जस्ता परिवारमा । आज कृष्णको दोस्रो वार्षिकी । वर्षे झरी शुरू भइसकेको थियो । बादल मडारिएको थियो आकाशमा । दरर्र आंशु दर्कियो आमाको आँखाबाट । ठूलो हावाको झोंकाले पानीलाई त पल्लो डाँडातिर पु¥याइदियो तर आकाश कालै थियो । विगतका वर्षहरूमा भन्दा छिट्टै र बढी मनसुन भित्रीसकेकको थियो उनको मनमा । नबेचि राखेको एउटा मात्र घरबारी पनि बगाउला कि जस्तो लाग्यो । बाहिर आँगनमा आएर उँभो आकाशतिर हेरिन् । आफ्नै मनलाई देखिन्, आफ्नै मनलाई सुनिन् र छिटो छिटो भल काट्न गइन् बरको फेदतिर । तिनै बरका पुराना पुस्ताका पातहरूले कुलो छोपिएको थियो । रूखतिर हेरिन् । नयाँ पुस्ताका मनग्गे पातहरूले पालुव...

श्रुती, एक्काईस, शान्ति मन

एक्काईस, शान्ति मन ॐकारको बाटो हिँड्दै थिइन् उनी, शान्ताकारको बाटो पच्छयउन खोज्दैथिइन् । अनुभवि विगत बिर्सिने क्रममा थिइन् उनी र आगामी समयतिर बहँदै थिइन् । पाली पढ्दै थिइन् उनी र संस्कृत सिक्दै थिइन् । ब्रह्माण्ड बुझ्दैथिइन् उनी अनि क्रमशः सड्दो शरीर सम्हाल्दै थिइन् । कृष्ण संझिदै थिइन् उनी र कृष्ण बिर्सिंदै थिइन् । – गौरी ! जाउँ आज अलिक परसम्म घुम्न । आज घाम पनि लागेका छन् । एकजना आमालाई अलिक सञ्चो भएन हिजो देखि । परसम्म जाउँ र ओखती पनि खोजेर, टिपेर ल्याउँ । एकजोर अरू पनि लुगा हाल झोलामा । – हुन्छ जाउँ । तपाईं औषधि चिन्नु हुन्छ त ? – चिनिहाल्छु नि । माथिको चौरतिर, खोला किनारतिर कति पाइन्छ कति । यताका जडी दबाइहरू त्यतै पाइन्छन् । अलिक पछि हामी सबै आएर टिप्छौं र बेचेर गुम्बालाई सहयोग गर्छौं, गाउँलेलाई सेवा गर्छौं । – गाउँलेहरू पनि आउँछन् यता ? – आउँछन् । कति हामीसँगै बस्छन् । यहाँका किताबहरू पढ्छन्, हामीलाई र गुरुलाई प्रश्नहरू सोध्छन्, जिज्ञासाहरु राख्छन् । – साँच्चै आनी जी, मैले पनि एउटा प्रश्न सोध्नु छ । त्यो हिजोको किताब पाली भाषाबाट अनुवाद गरेको हो कि, लेखक आफैंले कथा बनाए...

श्रुती, बीस, मातृ मन

बीस, मातृ मन डाँडाको टुप्पामा रहेको जिल्ला सदरमुकाम भीड–भाड प्रायः थियो । सरकारी कर्मचारीहरू, त्यहींका रैथाने, बूढाबूढी, केटाकेटी लगायतका सबै बासिन्दाहरू पनि सडकतिर देखिन्थे । दिनभरि नै यस्तै देखिन् कृष्णकी आमाले । अड्डामा खासै धेरैबेर कुर्नुपरेन जग्गा पास गर्नलाई । – लौ है नानी हो ! पैसा चाहिँ बैङ्कमा नै राखिदेओ । मलाई त त्यति गन्न पनि आउँदैन । झिक्न पनि जान्दिन । पछि छोरीहरू आउँछन् र हेर्छन् । यसै भनिन् प्रत्येक पटक ल्याप्चे लगाउने बेलामा । चौतारे, बिरौटो, सिम, पल्लाबारी उनका रहेनन् अब । अझ भनौ खेतबारी त्यहीं हुँदाहुँदै पनि ती खेतबारीका उनी रहिनन् । उनी हुँदा हुँदै पनि कृष्णकी आमा उनी रहिनन् । माटो बेचेकोमा चित्त पनि दुख्यो । धर्ती बेचेकोमा मन पनि कुडिँयो । माता समान् धरणी । आमा समान पृथ्वीको एकाशं उनका हातबाट बेचिनु प¥यो । आफैंले सम्झाइन् ः माटोमा नै मिलेकाहरूलाई मृत्युपछिको दीर्घायुको कामनाका लागि त बेचेकी हुँ । – किन यत्रो भीड–भाड भएको बाबू ? – आन्दोलन छ क्या आमा आजकल । तपाईंको कृष्णले उठाएको र अपूरै रहेको आन्दोलन् चर्किरहेको छ आज–भोलि । अप्ठ्यारो बेलामा कृष्ण दाइहरू पर्न...

श्रुती, उन्नाइस, जिज्ञासु मन

उन्नाइस, जिज्ञासु मन लगभग तेह्र दिन बिताइन् श्रुतीले गुम्बामा र अब त्यहाँको रुटिन् थाहा पाइसकिन् बिहानदेखि बेलुकासम्मको । एउटै पोशाक, एउटै काम, एकै खालको धूप र चियाको स्वाद । परसम्म जान पनि पाइने र कोठा भित्रै बसे पनि हुने । अमिलो पनि पाइने र चौरमा नै सुत्न पनि पाइने । आफूभन्दा धेरै तल देखिने वादल, जुन बार जस्लाई पनि भेट्न पाइने, जोसँग पनि काम गर्न पाइने । रमाइलो थियो जीवन । बिहान र बेलुका एकाध घण्टा पलेंटी मारेर गुरुहरूको सामुन्ने बस्नु पथ्र्यो र बेला बेलामा प्रवचन सुन्नु पथ्र्यो । जीव सम्बन्धी र जीवनको अन्तसम्म काम लाग्ने जीवन्त हुन्थ्यो प्रवचन् । सङ्गीहरू, आनी सँगसँगै सङ्घम् शरणम् भन्न बानी परिसकेकी थिइन् श्रुती । चारैतिर रमाइलो थियो आठै प्रहर । – गौरी जी ! ल जाउँ ऊ त्यहाँको चौरमा । म तपाईंलाई एउटा काम गर्न दिन्छु । एकदम रमाइलो काम । अब हामीसँगै बस्ने भएपछि अलि अलि हाम्रो काममा सघाउनु पनि पर्छ । काम सिक्नु पनि पर्छ, हैन र ? – हो । ल जाउँ । – .......... । – .......... । – यहाँनेर बस्नुस्, यतातिर फर्किएर । आरामले पलेंटी कसेर बस्नुस् । चिसो लाग्छ जस्तो लाग्छ भने यसमा बस्नुस्...

श्रुती, अठार, छली मन

श्रुती, अठार, छली मन एक प्रकारको आरामको अवस्था थियो डिभिजनमा । देशले नयाँ राजा पाएपछि पर्ख र हेरको नीतिले समय काट्तै थिए वर्ग संघर्षीय कमरेडहरू । क्रान्तिकारीका दोस्रा जैविक पुस्ता जन्मिइसकेका थिए । बालबच्चा स्याहार्ने र मायाका डल्ला खेलाउने काम हुन्थ्यो दिनभरि । लुटेका सम्पत्तिले कति सुत्केरीहरू तङ्ग्रिदै थिए । – हेर्नु त, यो पनि क्रान्तिकारी नै हुन्छ जस्तो छ । कस्तरी हेर्दैछ दुई महिनामा नै । – किन नहेरोस् त, आखिर छापामार बाबा आमाको छोरो न प¥यो । म भन्दा पनि कडा बन्नुपर्छ है छोरा । – सुइ लगाएर फलाएको तरकारी, बीस दिनको मुला र पोलिस गरेको चामल खएका छैनौं हामीले । सहरको जस्तो हस्पिटलमा जन्मिएको होइन हाम्रो राजा । कडा भइहाल्छ नि ! – राजा चाहिँ नभनेको भए हुन्थ्यो । – ल ल हाम्रो छोरो । क्रान्तिकारी छोरो । भयो अब । गोली हान्दा हान्दै उन्यू घारीका कुनामा जन्मिएको किन कडा नहोस् । एसिया भरिकै नेता हुन्छ मेरो बाबु । – हुन त हो । पृथ्वीमा आउन नसकेर अप्रेशन गरेर जन्माइएकाहरूले के क्रान्ति गर्छन् है छोरा ? दश महिनासम्म कालो कोठरीमा बसे पनि आफैं क्रान्ति गरेर धर्तीमा स्वतन्त्रता पूर्वक पाइ...