200 poems

मुर्ख श्री 1

यो मेरो मन हो कि यो त वन हो, धेरै छ कालो किन ?

मेरो चित्त र भित्र यो हृदयमा, धेरै छ जालो किन ?

छन् इन्द्रीय सबै कि श्यामल अझै, यो वुध्दि कालो किन ?

यो अन्तस्करणै र श्री अगतिलो, आत्मा छ कालो कि न ?

यो एकाक्षर मन्त्र सुन्छु धमिलो, कैवल्य कालो छ कि ?

यी व्रह्माच्युतशंकरै बसिलिने, कूटस्थ कालो छ कि ?

मेरो भक्ति र ज्ञानमार्ग, ऋतुजा, वैराग्य कालो छ कि ?

मेरो सत्य दया र धर्म तप नै, नैराश्य कालो छ कि ?

लज्जा धैर्य स्वभाव तेज जति छन्, निस्पट्ट काला भए ।

माया मोह र कर्मबन्धनहरू, ती मोति माला भए ।

यो कालो मनले र कृष्णपनले, श्री सुर्य के देख्छु म ?

आफैँ दिन्छु उपाधि आज अब लौ, श्री मुर्ख श्री लेख्छु म ।

बुढो मन र तन्नेरी मन, तोटक छन्द 2

जब प्रात भयो अनि घुम्न गएँ,

नव सूर्य जसै म त चुम्न गएँ ।

पदचाप सुनँे नजिकै वनमा,

म त छक्क परेँ र गुने मनमा ।

पछि हेर्छु बसी कसिलो तनकी,

गुण रूप धनी नवयौवनकी ।

तरुनी पनि घुम्न उसै पथमा,

मसितै पछि आइपुगिन् वनमा ।

घनजङ्गलको वनबीचमहाँ,

लहरा रुखमा कति फूल थिए ।

कति श्वेत थिए, कति पीत थिए,

कति रागहरू अनि गीत थिए ।

मृदुभाष गरिन् अनि ती युवती,

“म त जान्छु र टिप्छु” भनेर यति ।

जव फूल टिपिन् कमला करमा,

तव “लान्छु” भनिन् सब यी घरमा ।

तव प्रश्न म गर्दछु हे ! सरसा,

अव उत्तर भन्न यता सर त ।

“कुन फूल छ यो कलिलो रुखको ?

कुन फूल छ यो त बुढो रुखको ?”

बटवृक्ष दुई तल फेदतिर,

सब फूल उही नभ काण्डतिर ।

अलमल्ल परिन् कुन हो कुन हो,

“म त चिन्दिन है, कुनको कुन हो ।”

अनि फूल लिई उनकै करको,

म त भन्न गएँ अव उत्तर यो ।

“तन जीर्ण भए पनि फूल उही,

तन यौवनमा पनि फूल उही ।

जसरी अहिले म फुलेँ वनमा,

मन फूल फुले रुखका तनमा ।

रुखको, जनको तन हुन्छ बुढो,

कहिले पनि यो मन हुन्न बुढो ।”

(शेक्स्पीयरको दूरान्तर style मा चौध हरफे) 3

टाढा पश्चिमकी तिमी सुरसिली, यो पूर्वमा बस्छु म ।

आऊ मध्य पहाडका नजिकमा, लौ कम्मरै कस्छु म ।

मेरो फोन म दिन्छु चिन्छु सहजै, तिम्रो दिनू नम्बर ।

भेटौँला धुलिखेलमा अनि घुमौँ, खावा, बनेपातिर ।

खोजौँ एक सफा छ होटल कतै, या रेस्टुराँ होस् कि त ।

खाऔँ बात गरेर प्रेम सरिका, पक्वान्न व्यवस्थित ।

जाऔँ भित्र पसौँ, बसौँ नजिकमा, गोडा पखालौँ अब ।

पुछौँ हात रुमालले मुख सबै, डेरा बसालौँ अब ।

एक्लै मात्र भयौँ सधैँ, अब दुई, वेकार कन् कन् कति ।

ईच्छा चाह सबै सबै बुझिलियौँ, तिम्रा र मेरा जति ।

अर्काले अब हेर्छ देख्छ उसले, ढोका नखोलौँ अब ।

भित्ताको पनि कान हुन्छ मुसुरी, बोल्दै नबोलौँ अब ।

साटौँ यी गहना र दीव्य रचना, झँकार गाना बजोस् ।

आत्मा यो अब शान्त होस् मनमनै, ॐकार हो यो भनोस् ।

कोरोना र भ्रष्टाचार 4

चोरी गर्न रमाउने मनमनै, हे चोरका खन्ति हो !

धोक्रो भर्न समाउने दिनदिनै, हे लोभका कन्ति हो !

आफ्नो धर्म हराउने छिनछिनै, हे कालका गन्ति हो !

आफ्नै भर्न कमाउने प्रतिपलै, हे भ्रष्टका जन्ति हो !

रोटी गुन्द्रुक भात खीर पसिना, विस्टा तिमी चिन्दछौ ?

पृथ्वी भानु र बुद्ध राम सबको, निष्ठा तिमी चिन्दछौ ?

घुस्याहा अनि नीतिहीन जनको, हुदैन उँभो गति ।

पुस्ता सात भरी थुपार पनि लौ, आउन्न तिम्रो मति ।

लज्जाहीन चरीत्र छ्या ! रगतको, टाटो पखाल्नू अब ।

ब्वाँसो स्याल जुका र गिद्ध सरिको, बाटो सपार्नू अब ।

ठूलो भुँडि छ भर्नु पर्दछ भनी, आफ्नै जिमी बेच्दछौ ।

तिम्रो आयु म किन्छु आज अब लौ, खै मूल्य के तोक्दछौ ?

सिङ्गो रास्ट्र हरेर आफ्नु गर लौ, लंका बनाऊ तिमी ।

यौटा वानर भस्म गर्छ सहजै, रोएर बस्नू तिमी !

यस्तै वानर एक आई अहिले, मार्दैछ पृथ्वीभरि ।

यो बेला पनि भ्रष्ट कर्म गर लौ, आनन्द मान्लान् हरि !

अर्को नलेख्ने अब 5

के पढ्छौ कविता विनारस पिई, बेकार पढ्छौ तिमी ।

फोस्रो वीजसरी अनाज नहुने, निस्सार बन्छौ तिमी ।

तिम्रै रूप र विम्ब छन् मन भरी, यी शब्दमा प्राण छन् ।

तातो सास म फेर्छु शब्द सबमा, तिम्रा यहाँ गान छन् । १

देख्छौ मात्र विशुद्ध एक कविता, भन्छौ बडो सुन्दर ।

तिम्रै निम्ति म भाव पोख्छु यिनमा, पढ्छौ तिमी अक्षर ।

छान्दै शब्द मिठा म पोख्छु मनको, यो प्रेम झन् कञ्चन ।

मेरो प्रेम फगत् जलेर सकियो, आगोसरी दन्दन । २

तिम्रो तस्बिर चित्र लेख्न सजिलो, हेर्दै छु तिम्रै प्रिया ।

मेरा यी कविता सबैतिर तिमी, मात्रै तिमी छौ प्रिया ।

आफैँ नै अब देख्दिनौ यदि भने, मेरा कविताभरि ।

यो प्रस्ताव बुझेर पढ्न नसके, लेखूँ म खै के गरी । ३

एक्लै बात मिठा गरेँ दिनदिनै, त्यो चित्र हेरेँ कति ।

न्यानो प्रेम भरी दुरुस्त मुटुको, प्रस्ताव राखेँ कति ।

आऊ भेट्न भनेँ कुनै समयमा, होस् होस् भन्यौ तर्कियौ ।

बोली सुन्न भनेर सामु उभिएँ, अन्तै कतै फर्कियौ । ४

बौलाहा म भएँ कुनै पनि कुरा, बुझ्नै नसक्ने भएँ ।

ती इच्छा मनका मरी म टुहुरो, बाँच्नै नसक्ने भएँ ।

यो हो अन्तिम प्रेमयुक्त कविता, धर्को नलेख्ने अब ।

तिम्रा निम्ति भनेर प्रेम कविता, अर्को नलेख्ने अब । ५

द्यौताको गीत 6

यहाँ जाम हुन्थ्यो, यहाँ लाम हुन्थ्यो ।

यहाँ पाठ पूजा, यहाँ धाम हुन्थ्यो ।

बिहानै सबेरै उठी नेत्र खोल्दा,

कुना कन्दरामा, यहाँ राम हुन्थ्यो ।

नशा राम सीताहरूको भएमा,

सबै मास बैशाखको याम हुन्थ्यो ।

न नैवेध्य दिन्छन्, न पानी छ खान,

दुबै साँझ मेरो, यही माम हुन्थ्यो ।

मरेछन् कि मान्छे, सुते झिस्मिसेमै ?

यहाँ शंख घण्टादिको साम हुन्थ्यो ।

डराए कि क्या हो, कि आस्था हरायो ?

हिजो अस्तिसम्मै, यहाँ काम हुन्थ्यो ।

Limerick style को ६ अक्षरी कविता 7

ताराबाजी लै लै !

नाराबाजी खै खै !

नेता आए घोडा ।

नेतृ आइन् डोली ।

जोनि जोनि एस पापा ।

कोही युवा कोही पाका ।

इटिङ सुगर नो पापा ।

घुम्छन् न.पा, गा.पा ।

पापा ल्याइन् सोली ।

सम्वृद्द्ध नेपाल भोलि ।

टेलिङ अ लाई नो पापा ।

यस्तै लेख्छन् छापा ।

ओपन् योर माउथ हाहाहा ।

ढाँटेको पाइयो थाहा ।

राहत जति सुटुक्क ।

काफल गेडी कुटुक्क ।

कार्यकर्ता गर्छन् म्याउँम्याउँ ।

जनता भन्छन् उछिट्याउँ ।

ट्विङ्कल ट्विङ्कल लिटल स्टार ।

चारैतिर भ्रष्टाचार ।

हाउ आइ वोन्डर व्हाट यु आर ।

निर्मलाको बलात्कार ।

अप अबोभ द वोर्ल्ड सो हाइ ।

चाला बुझौं दाजुभाइ ।

लाइक अ डाइमन्ड इन द स्काइ ।

माथी पुर्याऔं यिनलाई ।

ताराबाजी लै लै ।

नाराबाजी खै खै ।

चेस 8

कोठीको खेल यो हाम्रो, को नै यो चाल पाउँछ .

सोझासाझा जनता ती, को नै पो यहाँ आउँछ .
आऊ लौ कोठीमा आज, चौसठ्ठी स्थानमा रही ।
एकान्तमा बसौं हामी, आऊ नाचौं रमी रमी ।

सीपाही टन्न छन् योद्धा, राखौंला अग्र पङ्तिमा ।

आठ तिम्रा मेरा आठ, सोह्रै छन् यिनी गन्तिमा ।
श्यामश्वेत बरण्डामा, युद्ध गर्छन् ती रक्षक ।
भित्र लुकेर कोठीमा, साटौंला प्रणय रस ।

उँट छन् हात्ती, घोडा छन्, चढौंला यिनमा मिली ।

लाज के यिनका माझ, चालौं दाउ दुवै मिली ।
एउटा अस्त्र मेरो छ, अर्को शस्त्र तिमीसँग ।
जित वा हारको स्वाद, फेरौं आजै मजासँग ।

अहिले बन्छु म राजा, रानी बन्नू तिमी पनि ।

चाल जो गर्दछु मैले, उस्तै चाल उता तिमी ।
मर्ने, मार्ने र लड्ने जो, मरेर गैसके तर,
बन्दी तिम्रो म बन्दैछु, इच्छा जो छ पूरा गर ।

सल्लाह 9

नयाँ वर्षमा लौ, कतै जानुहोला ।

नखाने कुरा त्यो, कतै खानुहोला ।

बिरामी भएका, भयै छन् त मान्छे,

बटारेर खुट्टा, कतै लानुहोला ।

दही, दूध, नौनी र मोही यहाँ छ,

विदेशी मिलेमा, कतै तान्नुहोला ।

चना, आलु, तामा, यतै छन् प्रसस्त,

खसी मासु काँचो, कतै छान्नुहोला ।

अघाएर हिँड्दा, र मातेर हिँड्दा,

मीठो गोल यौटा, कतै हान्नुहोला ।

नयाँ वर्ष 10

उही चाल देख्दा, नयाँ वर्ष के को ?

उही हाल देख्दा, नयाँ वर्ष के को ?

जहाँ जे गरौं लौ, यहाँ मृत्यु पक्का,

उही काल देख्दा, नयाँ वर्ष के को ?

पुरानै छ खाँबो, पुरानै छ डोरी,

उही पाल देख्दा, नयाँ वर्ष के को ?

दुखेको दुख्यौ गर्छ, उस्तै छ घाउ,

उही ताल देख्दा, नयाँ वर्ष के को ?

खडेरी उही हो, र वर्षा उही हो,

उही छाल देख्दा, नयाँ वर्ष के को ?

चतुर्भिर्यकारै, छ यो छन्द उस्तै,

उही माल देख्दा, नयाँ वर्ष के को ?

गायत्री छन्दमा, नेपालस्तुति 11

ॐ भूर्भुवः स्वः, तत्सवितुर्वरेण्यम्, भर्गोदेवस्यधीमहि, धियोयोनः प्रचोदयात् !

हे ! चन्द्र सुर्जे, स्थूल ग्रहादि तारा, घुम्ने जम्मै मिली अब, भनौं नेपालको जय !

हे ! श्रुति चारै, स्मृति र अन्य गीता, सुन्ने जम्मै मिली अब, भनौं नेपालको जय !

हे ! तत्त्व पाँचै, धर्म दया र श्रद्धा, मिल्ने जम्मै मिली अब, भनौं नेपालको जय !

हे ! देवदेवा, मानव भूत प्राणी, हिँड्ने जम्मै मिली अब, भनौं नेपालको जय !

हे ! सूक्ष्म काया, जीव अजीव छायाँ, उड्ने गुड्ने मिली अब, भनौं नेपालको जय !

हे ! काल आत्मा, नित्य अनित्य ॐ श्री, आस्था बोकी मिली अब, भनौं नेपालको जय !

ॐ भूर्भुवः स्वः, तत्सवितुर्वरेण्यम्, भर्गोदेवस्यधीमहि, धियोयोनः प्रचोदयात् । (गगलगग, गललगलगग, गगगगलगलल, लगगगलगलग)

लोग्नेको बिलाप 12

हानी वाण छुरासरी वचनले, के बाँच्न दिन्थ्यौ तिमी ।
स्वस्थानी व्रत नित्य वर्ष दिनमा, के मर्न दिन्थ्यौ तिमी ।
तिम्रो दास भई सरक्क निहुरी, यो देह मर्ने भयो ।
औंठी एक भिरेर मख्ख म परेँ, नत्थी भयो औंठी यो ।

तिम्रो त्यो तनमा लुपुक्क म गरूँ, के गर्न दिन्थ्यौ तिमी ।

अर्कीको मनमा सुटुक्क म सरूँ, के सर्न दिन्थ्यौ तिमी ।
साँढे त्यो दिन रात उँग्छ जसरी, पस्दैन ऊ मन्दिर ।
द्यौता भित्र तिमी भयौ म त भएँ, बस्ने सधैं बाहिर ।

हिँड्दा बाहिर हाँस्नु पर्दछ सदा, त्यो मुर्ति झैं काठको ।

बस्दा यो घरभित्र नाच्छु म सदा, तिम्रै इशारा छ जो ।
पंखा हुन्छु र घुम्छु फन्फन गरी, के निभ्न दिन्थ्यौ तिमी ।
बत्ती धिप्धिप गर्छ बल्न मनको, के बल्न दिन्थ्यौ तिमी ।

गाँठो गिँड्न म थाल्छु यो लगनको, के गिँड्न दिन्थ्यौ तिमी ।

बाँधी पाउ र हात यो वदनको, के हिँड्न दिन्थ्यौ तिमी ।
माछो बाल्टिनमा छ बाँच्छ कति हो, निस्सार निस्सार छ ।
ज्यूँदो लास भएर जीवन गयो, धिक्कार धिक्कार छ ।

^{पियारी}^{पियारा}¹³

^यता^छिन्^{पियारी}^,^उता^छन्^{पियारा}^।

^दुबै^{नेत्र}^{भिज्छन्}^,^बगी^{अश्रुधारा}^।
^भयो^{बीचमा}^{व्याधिको}^भेल^ठूलो^,
^दुबै^{हिँड्न}^{खोज्छन्}^,^{किनारै}^{किनारा}^।

^छ^यो^{व्याधि}^कालो^,^छ^यो^{भाइमारा}^।

^{रुवाएर}^{मार्ने}^,^भयो^{प्रेममारा}^।
^उडी^{प्रेमिका}^{भेट्न}^को^सक्छ^आज^,
^जता^{हिँड्न}^{खोज्यो}^,^{तगारै}^{तगारा}^।

^कता^{पुँजिवादी}^,^कता^{सर्वहारा}^।

^{नहेरी}^उही^{फ्याँक्छ}^लौरा^{झटारा}^।
^मिली^बस्न^पाए^,^दुबै^हर्ष^{हुन्थे}^,
^बनी^एक^{अर्को}^,^{दुबैको}^{सहारा}^।

^हटी^दे^हटी^दे^,^र^{खोल्दे}^{तगारा}^।

^बनी^एक^नौका^,^ल^{जोड्दे}^{किनारा}^।
^दुबै^{भेट्न}^{पाउन्}^,^मिठो^गीत^{गाउन्}^,
^खुशी^हुन्^{पियारी}^,^खुशी^हुन्^{पियारा}^।

डाक्टर साप ! म फ्याट्ट त मर्दिन होला नि है ? !$

सानामा बि.सि.जी. डि.पी.टी. के के को सुई लागाइदिए ।

केही थाहा छैन, केही रेकर्ड छैन ।
के के लागाइदिए, कहिले लगाइदिए ।
केही अत्तो छैन, केही पत्तो छैन ।
त्यसैले पो बाँचेको छु कि,
नलगाएको भए पनि बाँच्थेँ कि ?
अहिले एकाएक यो व्याधि आयो ।
ट्याब्लेट छैन, भ्याक्सिन छैन ।
डाक्टर साप ! म फ्याट्ट त मर्दिन होला नि है ?

क्वारेण्टाइनमै छु, घरमै छु ।

बिहान बेलुका डेड दुई सय पाइला मात्र हो,
अन्त कतै गएको छैन, अन्त कतै खाएको छैन ।
स्यानिटाइजर नभए पनि साबुन पानीले हात धोएको छु ।
सामाजिक दुरी पनि कायम गरेको छु ।
अहिले एकाएक व्याधि आयो ।
औषधि छैन, उपचार छैन ।
डाक्टर साप ! म फ्याट्ट त मर्दिन होला नि है ?

कतिपय अस्पतालले भर्नै गर्दैनन् रे ।

गरे पनि अरुलाई भेट्न दिदैनन् रे ।
मरे पनि मलामी हुँदैनन् रे ।
लासलाई कसैले छुँदैनन् रे ।
अचम्मको व्याधि आयो अहिले ।
दवाइमुलो छैन, ओखति छैन ।
डाक्टर साप ! म फ्याट्ट त मर्दिन होला नि है ?

रोग लागेकै थाहा पाइँदैन भन्छन् ।

पत्ता लगाउने साधन नै छैन भन्छन् ।
लागे पनि लक्षण नदेखाउन सक्छ भन्छन् ।
केही असर नै नगरिकन,
हिडँ्दा हिँड्दैको मान्छे,
खाँदा खाँदैको मान्छे,
डाक्टर साप ! म फ्याट्ट त मर्दिन होला नि है ?

Sonnet 15
Rhyming pattern - abba abba cde cde

If they do Namaste,

Why not a sonnet I write ?
Why not corona I fight,
If they remain home stay ?

If they lock up whole day,

Either common or knight.
Whole day and whole night.
Why not I do as do they ?

The scholars are in quest.

To search covid solutions,
Why not I do as they request ?

Across the world east to west.

Round the globe in the earth .
Why not we all do the best ?

तात्तातो गीत 16

(माला उनी एक्लै बसेँ,

बाख्रा हेर्दै चौतारीमा) २
हेर्दै हेरिनौ माया ! हेर्दै हेरिनौ ...
गुराँसको बोटमुनि हेर्दै हेरिनौ ।

(साँझपख भेट हुँदा,

इशाराले तिमीलाई छुँदा) २
बेर्दै बेरिनौ माया ! बेर्दै बेरिनौ ...
एकैपल्ट अँगालोमा बेर्दै बेरिनौ ।

(भोलि यतै आऔँ भनें,

मेला भर्न जाऔँ भनें) २
टेर्दै टेरिनौ माया ! टेर्दै टेरिनौ ...
थोरै माया लाऔ भन्दा टेर्दै टेरिनौ ।

(कपी थियो कलम थियो,

चिठी लेख्ने सीप थियो) २
केर्दै केरिनौ माया ! केर्दै केरिनौ ...
दुई शव्द प्रेम पत्र केर्दै केरिनौ ।

आजको अर्ति 17

पृथ्वी घुम्दा तिमी घुम्छौ, दुबैमा के छ अन्तर ।

दुबै स्थूल दुबै पीण्ड, दुबै घुम्ने निरन्तर ।
पृथ्वी तातो भए तिम्रो, पसिना छुट्छ माथमा ।
पृथ्वी चिसो भए तिम्रो, वस्त्र न्यानो छ साथमा ।

वर्षिन्छ जल पृथ्वीमा, आकासबाट तल्तिर ।

जति खाऊ तिमी पानी, पिसाब झर्छ तल्तिर ।
भैंचालो जान्छ पृथ्वीमा, तिमी लर्खर गर्दछौ ।
स्थिर हुन्छ जसै पृथ्वी, बाँच्ने तर्खर गर्दछौ ।

उज्यालो हुन्छ पृथ्वीमा, तिम्रा आँखा स्वतः खुले ।

जसै रात भयो फेरि, निद्रामा अब चिम्लिए ।
उम्रन्छन् बीज नौला यी, पृथ्वीमा कति ओखती ।
उब्जन्छन् सोच नौला यी, तिमीमा कति हो कति ।

पृथ्वीभित्र अनेकौंमा, जन्तु छन् जीव जीवन ।
धेरै कोष तिमी भित्र, तन्तु छन् अब लौ गन ।
पृथ्वीको केन्द्र तातो छ, तिम्रो मुटु ल छाम न ।
नसा खोला भए जस्तै, हड्डी ढुङ्गो ल मान न ।

हेर तिम्रो शरीरैमा, वायु छ भित्र बाहिर ।

अनेकौं प्राण वायु छन्, पृथ्वीको भित्र बाहिर ।
पृथ्वीमा जति जे जे छन्, तिमीमा सब मिल्दछ ।
तिमीमा जति जे जे छन्, पृथ्वीमा सब मिल्दछ ।

उत्पत्ति हुन्छ पृथ्वीको, तिम्रो जन्म भएसरि ।

नाशवान छ यो पृथ्वी, आयु घट्छ सधैंभरि ।
पृथ्वी बाँच्यो तिमी बाँच्यौ, दुबै बाँच सदा सदा ।
तिमी मर्यौ भयौ लास, पृथ्वीमै मिल्दछौ सदा ।

जस्तो पृथ्वी तिमी उस्तै, यस्को प्रभाव पर्दछ ।

भलो वा कुभलो सोच, उस्तै प्रभाव पर्दछ ।
एउटा ग्रहको मात्र, यत्रो चिज मिलेपछि ।
नौवटा ग्रह छन् जम्मा, होला कस्को त के गति ।

देख्दछौ सुर्य पृथ्वी यी, चन्द्र तारा उतातिर ।

हेर्छौ तिमी सबै पीण्ड, पीण्ड हेर्छन् तिमीतिर ।
जे गर्छन् यिनले गर्छन्, तिमी श्रस्टा नबन्नु है ।
जे सोचेको थिएँ मैले, त्यो पुगेन नभन्नु है ।

छन्द दीवस 18

तिम्रो त्यो मुटु छाम ढुक्ढुक गरी, यो छन्दमा चल्दछ ।

फोक्सो त्यो पनि गर्छ फुस्फुस उसै, यो छन्दमा चल्दछ ।

बोक्दै प्राण र वायु श्वास नलिले, यी छन्दमा चल्दछन् ।

बोकी हिँड्छ नसा नसा रगतको, यी छन्दमै बग्दछन् ।

उठ्यो रीस सनक्क वेग बदली, हुँकार यो छन्द हो ।

गर्दा ध्यान प्रशान्त शुद्ध मनले, ॐकार यो छन्द हो ।

हाँस्यौ खित्खितले कुनै समयमा, यो छ्न्द सङ्गीत हो ।

वा रुन्छौ अब सुँक्क सुँक्क मनमा, यो छन्दको गीत हो ।

हावा नै बुझ छन्द हो जगतमा, आवाज फेर्दो हुने ।

हावा नै सब शव्द हो जगतको, यो पिङ्गलाले सुने ।

टिप्दै टप्टप शव्द वायु बटुली, ब्रह्माण्डमा छन् जति ।

लेखे शास्त्र र छन्द सूत्र यिनले, पढ्छौँ रमाई अति ।

भाषा अक्षर ह्रस्व दीर्घ गणना, यो छ्न्द नै होइन ।

मिल्नै पर्छ अरे सबै गणहरू, यो बन्धनै होइन ।

पानी दर्दर पर्छ विश्व जगमा, यो छन्दमा छैन र ?

मौरी भुन्भुन गर्छ फूल जतिमा, के छन्दमा हैन र ?

मेरो मृत्यु र म 19

गरी सकाम देशमा, हिरिक्क भै मरेँ भनें,

हिमाल फेद, तल्तिरै, पहाडमा रहन्छु म ।
गरेर कर्म देशमा, हपक्क भै मरेँ भनें,
मदेस फाँट, मास्तिरै, चुरेतिरै रहन्छु म ।

झरेर आँसु नेत्रमा, दुखी भई मरेँ भनें,
कुवा र पोखरी बनी, नदीसरी बहन्छु म ।
खुशी भएर प्राण यो, मुसुक्क भै मरेँ भनें,
पलाँस पात पातमा, गुराँसमा रहन्छु म ।

म खेतमा र टारमा हलो सँगै मरेँ भनेँ ।

बिहान साँझ बेलुका म गाँसमा रहन्छु म ।
पखेरु, भीर, पातमा र झारमा मरेँ भने ।
पराल, माच, गोठमा र घाँसमा रहन्छु म ।

कुबुद्धिले मरेँ भनें, कुपुत्र देशद्रोह झैँ,

सुबुद्धिले मरेँ भनें, सुपुत्र भै सपूत झैँ,
जसो गरी र जे गरी, जतासुकै मरूँ तर,
बनूँ म भूत प्रेत नै, स्वदेशमै रहन्छु म ।

हजार मृत्यु पार हुन्, र जन्म हुन् नयाँ नयाँ ।

प्रदेश सात भित्र नै, यतै कतै रहन्छु म ।
निशान चन्द्र सूर्यको, छ माथ उच्च होस् जहाँ,
त्यहाँ गएर खोज है, समीपमै रहन्छु म ।

मच्छर 20

छि¥यौँ चट्ट दुई जना समयमै, कोठा स सानो थियो ।

निभ्यो मैन र अन्धधुन्ध भइयो, संसार कालो भयो ।
टाँग्यौँ त्यो झुल हत्त पत्त जसरी, सुर्केर डोरी पर ।
बे–कामी भइयो यही बखतमा, के काम बाँकी छ र ।

गर्मीमा अब वस्त्र खोल्नु छ भनी, गर्दै थियौँ तर्खर ।

सानो एक दुलो थियो झुलतिरै, आए दुई मच्छर ।
एकै स्वर गरी गरी घरिघरी, यी बात गर्छन् दुबै ।
बेले झैं पनि गर्दछन् टिनिनिनी, यी मस्ति गर्छन् खुबै ।

यौटा टोक्छ किटिक्क कान तिरमा, अर्को त गालातिर ।

उड्दै जान्छ सुलुत्त फेरि सहजै, टोक्दो छ छालातिर ।
मारौं मच्छर यी भनी सकसले, हान्यौं दुबै हातले ।
गर्छौं प्याट्ट र पुट्ट रात भरमा, के मर्छ यो तालले ।

धेरै बेर अबेर रात भर नै, यस्तै भयो हालत ।

चुस्नैसम्म चुसे, डसे बल गरी, निभ्दै गयो चाहत ।
छोडे टोक्न ल हेर तृप्त हुन गै, विश्राम भो, बन्द भो ।
जे जे भो जति भो र जे हुनु भयो, आनन्द आनन्द भो ।

पल्लो घरको ढोका र म 21
मेरो झ्याल म खोल्छु देख्छु नजिकै, त्यो काठले निर्मित ।

मान्छेका पसिना र खून जतिले, जन्म्यो, भयो सिर्जित ।
खुल्ला हुन्छ र बन्द हुन्छ कहिले, ढोका उही हो तर ।
मान्छे भित्र र बाहिरै घरिघरी, ढोका छ एक्लै पर ।

पुत्री एक थिइन् उही घरमहाँ, बिहे गरिन् भर्खर ।

ढोका गर्छ बिदा पराइ घरमा, जाउन् भनी तर्खर ।
छोरो एक थियो बिहे गरिलियो, पोहोरको सालमा ।
ढोका स्वागत गर्छ ती वरवधू, उस्तै उही तालमा ।

जन्म्यो नाति ल हेर वर्ष दिनमा, ढोका छिरी गैगयो ।

बामे सर्छ र खेल्छ द्वारतिर नै, यो मित्र झैं भैगयो ।
वृद्धा एक थिइन् हिजो बितिगइन्, संघार खुल्ला भयो ।
ल्याए बाहिर लास आँगनतिरै, ढोका उदाङ्गो भयो ।

ढोका हेर्छु बसेर नित्य घरमा, ढोका म हुन्छु स्वयम् ।

ढोका झैं म छु हेर आज जगमा, खुल्ला र बन्द स्वयम् ।
आउन् जो जति दुष्ट, साधुजन ती, जाउन्, बसुन् के छ र ।
ढोका तुल्य बनेर बस्छु म सधैं, जे गर्न सक्छौ गर ।

मुख्य समाचार 22

यौटा पढ्छ प्रकाण्ड बन्छ सहजै, “विद्वान हुँ ” भन्दछ ।

टुक्काराम त भन्छ सञ्च दिलले, “बेकाम यो बन्दछ ।”
अर्को भन्छ प्रचण्ड बेग बलले, “मैले गरेँ जे गरेँ,
फाली राज र तन्त्र यो मुलुकमा, संघीयता जो भरेँ”

अर्को गर्छ हतार द्रव्य लिनमा, पापी छ यस्को मन ।

भ्रष्टाचार गरेर घाटतिरमा, लाँदैन है त्यो धन ।
रक्सी खान्छ र जान्छ साँझ पखमा, अर्को “उता छिन्” भनी ।
अर्काकी दुलही लिई दिनदिनै, “मेरी तिमी हौ” भनी ।

अर्को बोल्छ चिहानबाट नउठी, बेकारमा कन्दछ ।

गीता मन्त्र जपेर बोल्दछ सधैं, “श्री विष्णु हुँ” भन्दछ ।
अर्को बोक्दछ एक बन्दुक उता, “नेपाल मेरो” भनी ।
अर्को हार्छ अठार पल्ट तर ऊ, मान्दैन लाजै पनि ।

अर्को भन्दछ “लौ फुटौँ अब फुटौँ, आलो न पालो, मरोस् ।”
अर्को भन्दछ “लौ जुटौँ तर सबै, सत्ता यता नै परोस् ।”
यस्ताका मतिले र हीन गतिले, नेपाल के बन्दछ ।
झन् यो व्याधि छ आज यो मुलुकमा, नेपाल यो बन्द छ ।

नहान्नू मलाई 23

नहान्नू नजान्नू नहान्नू मलाई ,

तिखा ती नजरले नहान्नू मलाई ।

भनेकै थिएँ प्रष्ट, प्रष्टै छु आज,

कतै जिस्किएको नठान्नू मलाई ।

म एक्लै यही भीडमा मर्छु आज,

समाएर औंला नतान्नू मलाई ।

कतै जन्म अर्को नयाँ फेरिएला,

तिमी छान अर्कै, नछान्नू मलाई ।

कलि सत्य त्रेता घुमी द्वापरैमा,

कहिँ मित्र तिम्रो नमान्नू मलाई ।

प्रेमिका 24

शशि सूर्य तिमी, जल तेज तिमी ।

नवरूप धरा, वल ओज तिमी ।
वन कुञ्जल कुञ्ज निकुञ्ज तिमी ।
हर सन्त वसन्त प्रशान्त तिमी ।

अभिमान र शान र मान तिमी ।
सब दान मुहान बिहान तिमी ।
सब सञ्च बिसञ्च प्रपञ्च तिमी ।
अविदीर्ण अजीर्ण सुवर्ण तिमी ।

नवशीर्षक काव्य र छन्द तिमी ।

र निबन्ध प्रबन्ध सुगन्ध तिमी ।
बस पानसमा, बस मानसमा,
गर धिप्धिप दीप प्रदीप्त तिमी ।

सब सार प्रसार असार तिमी ।
उपलभ्य तिमी र सुलभ्य तिमी ।
सब जीवन जीव सजीव तिमी ।
बहुमूल्य अमूल्य समूल तिमी ।

म छु स्वाँठ अपूर्ण, र पूर्ण तिमी ।

म छु दीन र हीन, प्रबुद्ध तिमी ।
भर प्रेमसुधा, अनि हेर ममा ।
र दया गर स्तुत्य हिरण्य जिमी ।

जड्याहाको बोलि 25

नतान आज हे सखे, बिराममा परेँ म त ।
नमान दिक्क हे सखे, सिरानमा लडेँ म त ।
नहान वाण शव्दका, नघोप मर्म मर्ममा ।
चसक्क हुन्छ घाउ यो, असह्य दुख्छ चर्ममा ।

म जान्न जान्न भन्दथेँ, उता उता लगी गए ।
म खान्न खान्न भन्दथेँ, दिए गिलास एक यो ।
म साथ मात्र दिन्छु है, भनें बसेर साथमा ।
थपे थपे अझै थपे, चढी गएछ माथमा ।

उठेँ अबेर साँझमा, र हिँड्न गर्छु तर्खर ।
झनन्न गर्छ हात यो, र पाउ गर्छ थर्थर ।
हिजो त सम्म नै थियो, भएछ आज खाडलै ।
जता म टेक्छु पाइला, उता जमीन हुन्न है ।

लडेर दुःख पाउँदा, र ज्यान यो पछारिँदा ।
मजा सजा सबै गयो, हुलुक्क छाद आउँदा ।
उतार वस्त्र यी चिसा, पखाल पाउ हात यी ।
गिलास एक यो भरी, छिटो पिलाउ कागती ।

अबेर रातमा कतै, म रुन्छु दर्दमा बसी ।
सरक्क लेप लाउनू, यहाँ छ है ल ओखति ।
तिमी सिपालु गर्नमा, हरेक कर्म नर्स झैं ।
चिटिक्क आज झन् अहो, अठार सत्र वर्ष झैं ।

विधवा विवाह 26

किस्तीबाट खसेर ओढ्न नहुने, खादा बनेकी थिएँ ।

रातो रङ्ग उडेर फुङ्ग हुन गै, सादा भएकी थिएँ।

आयौ स्वागत गर्न मंच नजिकै, खादा टिप्यौ हातमा ।

रातो रङ्ग भरेर जीवन दियौ, रङ्गीन यो माथमा ।

सादामा पनि खोल बन्न नसकी, कात्रो बनेकी थिएँ ।

वासन्ती ऋतु, शुक्लपक्ष नहुने, पात्रो भएकी थिएँ ।

आयौ जून बनेर मृत्यु मुखमा, घुम्टी लगायौ ममा ।

नौला पुष्प फुलाउँने ऋतु दियौ, आलोक भो जन्ममा ।

खाली नै छ तथापि लेख्न नहुने, खाता भएकी थिएँ ।

लेखेको पनि पढ्न नै नसकिने, पाता बनेकी थिएँ ।

आयौ सर्सर बग्नु पर्दछ भनी, बोकेर यो लेखनी ।

थाल्यौ पढ्न फरर्र पण्डित बनी, निस्सार यो जीवनी ।

देख्दा सुन्दर मात्र, ओत नदिने, छानो भएकी थिएँ ।

पाकेको तर स्वादहीन अलिनो, चानो बनेकी थिएँ ।

आयौ टाल्न भनेर छिद्र जति छन्, आला पुरानाहरू ।

स्वादै स्वाद भरेर व्यन्जन दियौ, स्वादिष्ट खानाहरू ।

कृषि क्रान्ति 27

साँढे गोरु छ एकमात्र शिवको, नारुन् हलो के गरी ?

के खन्थे उनले त्रिशूल छ तिखो, खन्दैन कस्तै गरी ।

गाई पाल्दछ एक कृष्ण भनिने, जोतुन् र गाई कहाँ !

राँगो त्यो यमराजको पनि उसै, एक्लै छ जोतोस् कहाँ !

हिँड्छन् ती बलराम, मात्र छ हलो, यी युद्धमै व्यस्त छन् ।

बारी जोत्छु भने कठै जनकले, पुत्री उता फल्दछन् ।

ब्रह्मा बिष्णु बसेर तर्खर गरे, के जोत्नु त्यो सागर ।

अर्को त्यो हलि कुम्भकर्ण उसको, घट्दै गयो जाँगर ।

छाडी त्यो घरबार राज महलै, सिद्धार्थ अन्तै गए ।

लागे है वनवास भाइ सहितै, श्री राम अन्तै गए ।

ती लम्व्वोदर जी गणेश भनिने, लेखेर बस्छन् सधैं ।

कल्ले खन्छ र रोप्छ बीज गतिला, के फल्छ के फुल्छ खै !

राजा इन्द्र विरेन्द्र वीर कति छन्, राजा हुनै व्यस्त छन् ।

रानी झन् कलिका कठै वरिकठै !, शृङ्गारमै मस्त छन् ।

भन्छन् क्रान्ति त गर्नुपर्छ कृषिमा, कल्ले कता के गरे ?

नारा सुन्छु र छक्क पर्छु यिनका, संवृद्ध नेपाल रे !

साँइला साँइली 28

दौरा सुरुवाल साँइला लगाऊ न चिटिक्कै ।

बुचे कट्टु साँइला सुहान फिटिक्कै ।

म जस्तालाई साँइली कल्ले पो टेर्छ र ।

लाए पनि साँइली कल्ले पो हेर्छ र ।

कपडा लेऊ साँइला सिलाउँला खिटिक्कै ।

धागो छिराऊ साँइला टोकीदेऊ किटिक्कै ।

गुन्यू चोली साँइली लाइछौ नि आज त ।

सबै छोप्यौ साँइली छोपिनौ लाज त ।

ढाका टोपी साँइला किनेर ल्याकिछु ।

तिम्लाई भनी साँइला देखाउँन आकी छु ।

सुनारेले साँइली कमाको फुली ।

लाइदेऊ यति साँइली देखिन्छौ बेहुली ।

छ पैसाको साँइली तेल लाउली कपालमा ।

सँगै हिँड साँइली जाउँ बरु नेपालमा ।

शव्दसिन्धु 29

छालैछाल छ शव्दको गगनमा, बग्दो छ बग्दो छ यो ।

बग्दो सागर झैं छ, सुद्ध नभमा, आवाजमा छैन यो ।

पृथ्वीमा जल, तेज, वायुसँगमा, झर्दो छ यो तल्तिर ।

बग्दै जान्छ सलल्ल फेरि तल यो, बन्दो छ यो सागर ।

नीलो वर्ण छ यो उता सगरमा, नीलै छ त्यो सागर ।

पक्का नै अब हेर्छु, सुन्छु म भनी, धेरै गरेँ जाँगर ।

मेरै ज्यान भएर बग्दछ उँधो, दो कर्ण यी माध्यम ।

थुन्दै कान म शव्द सुन्छु कहिले, आवाज नै चिन्दिन ।

छन्दैछन्द र वर्ण, दण्डकहरू, एकाक्षरी मन्त्र छन् ।

शव्दैशव्द र ह्रश्व, दीर्घ, गण ती, साकार ॐकार छन् ।

हेर्दै बस्छु निशव्द शव्द रमिता, ती शव्दका तालमा ।

गम्दै रम्छु अपौरुषेय कविता, ती शव्दका छालमा ।

मेरो मृत्यु अवस्य हुन्छ जहिले, त्यो शव्दमा पुग्छु कि !

आत्मा मोक्ष भयो भने यदि कतै, त्यै शव्द पो हुन्छु कि !

हे निर्वाण ! अनन्त ! मार अब लौ, नाचौं म त्यो विन्दुमा ।

तिम्रा शव्द सबै घनन्नन बजून्, त्यो शव्दको सिन्धुमा ।

भ्रूण श्वास प्रयास 30

हरे दैव ! यो के ग¥यौ आज फेरि ?
उता गै गयौ आज हेर्दै नहेरी ।

यहाँ गर्भमा बासको प्रश्न गर्दा,
कि सुन्दै सुनेनौ, कि गर्छौ अटेरी ?

सिमी बीज झैँ मात्र बन्दै थिएँ म ।
जरा नै सुकायौ बनी त्यो खडेरी ।

म बढ्दैछु भन्दा र जन्मन्छु भन्दा,
रुवाएर मा¥यौ मलाई नटेरी ।

कि पितृत्व मातृत्व जम्मै डढायौ ?
कि हे दैव ! तिम्रै गयो प्राण फेरि ?

भरेको रात 31

चरो म उड्ने पनि हैन हे सखे ।

दह्रो म कुध्ने पनि हैन हे सखे ।

कसो कसोरी अब भेट्न आउनु ।

जहाज उड्ने पनि हैन हे सखे ।

छ चहाना भेट्न र बात मार्नको ।

छ कामना प्रेमिल बीज सार्नको ।

तिमी उता एकलमा निदाउँने ।

यता सिरानी म सधैँ भिजाउँने ।

दिवा भयो लौ जपना तिमी हुने ।

र नीद आए सपना तिमी हुने ।

जसै अँधेरो सब रात रातमा ।

मरेसरी जीवन आर्यघाटमा ।

जता सुकै जे अब आँट हे सखे ।

जसो जसो हो अब ढाँट हे सखे ।

म हिँड्न थाल्दैछु अबेर साँझमा ।

भरे मिली काट्नु छ रात हे सखे ।

छोरो मान्छे 32

नारी हैन अरे, पुलिङ्ग हुँ अरे, स्त्रीलिङ्ग नै हैन रे ।

देवी हैन, म देव हो, पुरुष रे, स्त्रीजात नै हैन रे ।

खस्रो बोल्छु अरे, रिसालु छु अरे, साह्रै फटाहा छु रे ।

मर्दाङ्गी हुँ अरे, रुखो, विरसिलो, यस्तै सधैँ हुन्छु रे ।

नारीमा रहने दया र ममता, मेरा हुँदैनन् कि त ?

नारी कोमलता क्षमा र करुणा, मेरा हुँदैनन् कि त ?

देख्दा दुःखहरू दुबै नयन यी, मेरा रुँदैनन् कि त ?

नारी स्नेह र भावना मन भरी, मेरा हुँदैनन् कि त ?

मेरो गर्भ मभित्र बस्दछ सदा, स्त्रीजात नौ मास हो ।

मेरो गर्भ तुहुन्न बाँच्तछ सदा, यो ब्रह्मको बास हो ।

मेरा मानसपुत्र आज पनि छन्, छन् दीर्घजीवी पनि ।

मेरो अमृत तत्व गुप्त छ सदा, यो पूर्ण सञ्जीवनी ।

एकैमा नरसिंह बाँच्दछ भनी, यो शास्त्र जो बोल्दछ ।

पानीका सँगमा दुई अणुहरू, विज्ञान यो खोल्दछ ।

नारी अर्धस्वरूपको छ शिवको, हे अर्धनारेश्वर !

बाबा मात्र सुनेर दिक्क म भएँ, आमा म के हैन र ?

मृत्यु 33

वृद्धावृद्ध म देख्छु बाल वनिता, वैंसालु उस्तै यहाँ ।
गाईबस्तु मृगादि सर्प कमिला, देख्दैछु उस्तै यहाँ ।
कस्को मृत्यु कहाँ भएछ भन लौ, को को गए घाटमा ?
एक्लै को छ कहाँ कुनै समयमा, जल्दैछ को यादमा ?

ईर्ष्या , द्वेष घृणा र कल्मषहरू, के मर्दथे झन् अझै ।
माया, सत्य, दया र धर्म, करुणा, के जल्दथे छन् अझै ।
यी जम्मै पहिले थिए र अहिले, जम्मै यतै देख्छु म ।
यस्तै जीवन भोलि यो जगतमा, ठ्याक्कै उही देख्छु म ।

मान्छे बाँच्न हतार गर्छ किन हो, मर्ने हुँदै हैन यो ।
बाँच्दैमा यदि मृत्यु आस छ भने, के बाँच्नु व्यर्थै भयो ।
मुर्दा नै अब त्रास हो यदि भने, जिम्दो छु के आज म ?
जिम्दो नै अब लास हो यदि भने, मुर्दा हुँ के आज म ?

मात्रै काल छ घुम्छ फन्फन गरी, यो मर्छ जन्मन्छ यो ।
रोप्दै बीज उखेल्छ यो घरिघरी, पूर्णत्त्वमा पार्छ यो ।
मेरो मृत्यु हुँदा जलेर रहँदा, रौला कतै घाटमा ।
अर्को फूल तुरुन्त फुल्छु म सदा, नौला कतै पातमा ।

उल्टो कविता 34

उल्टै मात्र सधैँ म देख्छु किन हो, ब्रह्माण्ड उल्टो छ कि ?
उल्टै घुम्दछ रे धरा वसुधरा, यो विश्व उल्टो छ कि ?
मान्छेको छ जरा दिमाग भनिने, आकाशमा मास्तिर ।
सारा विश्व समग्र एक छ अरे, यौटै छ रे अक्षर ।

ती रत्नाकरले बसेर वनमा, उल्टो जपे मन्तर ।
बोल्दै शब्द मरा मरा भनिकनै, ती राम चिन्थे तर ।
राधाकृष्ण रमे र भक्तजनमा, त्यो प्रेमधारा भयो ।
उल्टै बग्दछ कृष्णप्रेम कि कसो, धारा त राधा भयो ।

आँखा चिम्म गरेर हेर्छ बबुरो, ध्यानस्थ बन्दै अति ।
उल्टो पीपल झैँ छ रे जगत यो, देख्छन् बसेरै ऋषि ।
छोडी मान र शान ती महलमा, सिद्धार्थ अन्तै गए ।
उल्टै जप्दछ बुद्धचित्त कि कसो, माला त लामा भए ।

घाँटी काट्छ पलाउँदैछ मुजुरा, हेर्नुस् न रामायण ।
आफैँ मर्न भनेर गर्छ हरणी, उल्टो छ यो रावण ।
तीनै पाउ जमीन माग्छ उसले, पुड्के छ यो वामन ।
लामो पुच्छर केशमाथि शिरमा, उल्टै भयो ब्राह्मण ।

आउँछु रे 35
अब आउँछु रे अब आउँछु रे ।
सरितासरि झैँ अब आउँछु रे ।
म त दङ्ग भएँ म त मख्ख भएँ ।
वनितासरि झैँ अब आउँछु रे ।

सहनै नसकी सब दुःखहरू ।
अनि भर्न भनी सब सुख्खहरू ।
रबितासरि झैँ अब आउँछु रे ।
सबितासरि झैँ अब आउँछु रे ।

मनको वनमा तन यौवनमा
मनमग्न भई अब जीवनमा
गुनकेसरी झैँ अब आउँछु रे ।
सुनकी चरी झैँ अब आउँछु रे ।

सब भाव तरङ्ग प्रभाव लिई ।
र अमङ्गल धूनहरू नलिई ।
नव जून बनी अब आउँछु रे ।
नव धून बनी अब आउँछु रे ।

परीक्षा 36

प्रश्नै प्रश्न भए, दिमाग भरियो, पाए कतै उत्तर ।

मेरो यो मन शान्त, सञ्च हुन गै, बल्थ्यो कुना कन्तर ।

कस्तो यो परिवार हो शिवजिको, ठ्याक्कै नमिल्ने भयो ।

बस्दैछन् किन हो हिमालतिरमा, साह्रै चिसोमा अहो ।

आफ्नो गर्भ छँदाछँदै वदनमा, ती पार्वतीले किन ।

पालिन् पुत्र कुमार औ गणपते, त्यो गर्भ खाली किन ?

ए बाबा ! कसरी यसो हुन गयो, हे पार्वती श्रीमुखे ?

भोले पञ्चमुखे र पुत्र छ मुखे, अर्को छ हात्ती मुखे !

बाको वाहन गोरु बस्छ घरमा, त्यो सर्प घाँटीतिर ।

माईको पनि बाघ बस्छ यसमै, घुम्दै कुना कन्तर ।

कान्छाको त मयूर नाच्छ गृहमा, ती जेष्ठको त्यो मुसो ।

धेरै चक्चक गर्छ भित्र यसले, साह्रै पिराहा छुचो ।

सिङ्गै निल्दछ सर्पले घरमुसो, मार्दै नमार्ने किन ?

साँढेको अझ सत्रु बाघ बलियो, दार्दै नदार्ने किन ?

मान्छे बोक्दछ यो चरो यदि भने, हात्ती छुचुन्द्रो किन ?

रानीका गहना गनी नसकिने, राजा खरानी किन ?

गंगाका, विषका, जटामुकुटका, उन्मत्तका, मातका ।

शम्भोका, जलधारका पृयकथा, त्यो गोत्रका, जातका ।

यस्ता प्रश्न हजार छन् मनभरी, लेखेर नै सक्दिन ।

हुन्छौँ फेल सधैं सधैं यदि भने, पूजा गरेको किन ?

नेपाल माफी गर 37

आमा तीन भनेर बुझ्न म सकूँ, गाई र माई, जिमी ।

सातै जन्म चिनेर पुज्न म सकूँ, नेपाल आमा तिमी ।

तिम्रो काख म खेल्छु, खन्छु दिनमा, यो स्वप्न बोक्दै झिनो ।

मर्दाखेरि म ओढ्न पाउँ चपरी, यो मृत्तिकाको चिनो ।

तिम्रो रूप धपक्क बल्छ सबमा, त्रैलोक्यकी सुन्दरी !

दागा धर्छ पराइले कुमतिले, सुस्ता, धुरा माधुरी ।

तिम्रो त्यो लिपुलेकको हृदयको, चित्कार यो सुन्छु म ।

तिम्रा आर्त कथा तिता बिरहका, यो चित्तमा उन्छु म ।

तिम्रो त्यो मन रुन्छ, हुन्छ, अमिलो टन्किन्छ घाउसरि ।

चोटैचोट छ हात पाउ भरिमा, देखिन्छ प्रष्टै गरी ।

टोकी च्यात्छ धरर्र गर्छ फरिया, हे प्राण ! हे मेदिनी !

सुन्दैमा मन यो सिरिङ्ग हुन गै, रोकिन्छ यो लेखनी ।

व्यर्थै जन्म दिलाइछौ कनिकनी, सन्तान मेरो भनी ।

मेरो जन्म त अर्थहीन हुन गो, हे नित्यकी नन्दिनी !

तिम्रा ती हिमशैल, फाँट, वनको, रक्षार्थ आफैँ गर ।

माफी माग्छु म आज माथ निहुरी, नेपाल माफी गर ।

भोगटेको रुखमुनि 38

छिट्टै उठ्छु र हेर्छु आँगनतिरै, साह्रै अनौठो छ यो ।

हेर्दै बस्छु बिहानमा घरिघरी, आश्चर्यको जन्तु यो ।

हेर्दा कम्मर बाघको छ छरितो, भाचिन्छ झैं देख्छु म ।

चुल्ठा ती सिँङ झैं दुईतिर उसै, गाँसिन्छ झैं देख्छु म ।

हिँड्ने चाल अहो लुसुक्क छिनमा, ढाडे बिरालो सरि ।

आँखा टल्टल टल्कने छ मृग झैं, हाब्रे, हुँडारै सरि ।

जे दिन्छन् सबले लिई कपकपी, गर्छौ तिमी भक्षण ।

फेर्दै रूप र रङ्ग सर्पसरि झैं, लुक्छौ तिमी तत्क्षण ।

टीको चट्ट निधारमा छ शिरमा, पाण्डा कतै हौ कि झैं ।

खुट्टा हात त हृष्टपुष्ट बलिया, त्यो सिंह पो हौ कि झैं ।

बोल्दा रीस हराउँने घरिघरी, मैना चरी, कोयली ।

नाच्छौ गीत सुनी मयूर जसरी, साह्रै भयौ चञ्चली ।

साना छन् कलिला भुरा घरतिरै, तर्सेर रोलान् कतै ।

देख्दा रूप विचित्रको नियमको, पर्लान् बिरामी कठै ।

के बस्छौ घरमा, ल फर्क वनमा, जाऊ कुदी बेस्सरी ।

जाऊ झट्ट तुरुन्त, हे वनचरी !, हे कामिनी सुन्दरी !

विसङ्गतिवाद 39

मेरा मित्र यहाँ मनेर रिसले, आए बडो हर्षले ।

पोको एक अगाडि सुन्दर दिई, बार्ता गरे तर्कले ।

अत्यन्तै गुलिया थिए तरबुजा, वा हो कि नौला अरू ।

खाएँ टन्न भएँ फुरुङ्ग म भएँ, मागेर खाएँ अरू ।

सोचेंथेँ अब आउने छ दिन यो, खानेछु राम्रा फल ।

ठ्याक्कै आज परेछ यो दिन उही, राम्रा थिए काफल ।

धेरै बेर बसेर हेर्छु मुखमा, मिल्दै नमिल्ने छ यो ।

मेरा मित्र यहाँ मनेर रहने, यो मित्र नै हैन पो !

सोधेँ प्रश्न हजारमा र सयमा, लौ भन्नुहोस् को तिमी ।

लाटो झैँ अकमक्क पो हुनगयो, बिर्सेछ भाषा पनि ।

दोबाटे तटमा सधैँ म रहने, एक्लै यहाँ रातमा ।

साथै बस्न भनेर आउनुभयो, पोको लिई हातमा ।

जे जे भन्दछ ऊ म सुन्छु रसले, के अर्थ नै बुझ्दिन ।

जे जे भन्छु म फेरि सुन्छ उसले, सक्दैन ऊ सम्झन ।

आहा ! सुन्दर ! मार्मिकै छ रसिलो, वा ! वा ! छ काव्यार्चना ।

मेरा मित्र म झैँ फुरुक्क हुन गै, अर्को गरे सिर्जना ।

कल्पना 40

तिमी टम्म पानी, म आली बनौँला ।

तिमी फूल थुङ्गा, म माली बनौँला ।

सँगै फुल्न सक्छौँ, सँगै फल्न सक्छौँ ।

तिमी अन्न बन्नू, म बाली बनौँला ।

उता कल्पनाको, तिमी मूर्ति बन्नु ।

पुजारी र टीको, म थाली बनौँला ।

तिमी टन्न छौ, आज देऊ मलाई ।

बनी पूर्ण झुसी, म डाली बनौँला ।

म माग्दैछु तिम्रो, तिमी हात देऊ ।

दुबै हात साटौँ, र ताली बनौँला ।

मार्नू मलाई 41

ठिकै हो रिसाएर मार्नू मलाई ।

मजाले रिसाएर मार्नू मलाई ।

रहेको भएमा कतै छुस्स हाँसो,

खुशी त्यो मिसाएर मार्नू मलाई ।

कतै कोल होला पिना तेल छान्ने,

यसैमा पिसाएर मार्नू मलाई ।

म भारी बनौँला कतै सम्झनाको,

र डोको बिसाएर मार्नू मलाई ।

जसो जे गरी हुन्छ पार्नू भुतुक्कै,

तताई चिसाएर मार्नू मलाई ।

ठिकै हो रिसाएर मार्नू मलाई ।

मजाले रिसाएर मार्नू मलाई ।

साँध 42

साँधमा जब म पुग्छु अगाडि ।

वाण धेर अब गर्छु तयारी ।

हान्छु बेस्कन म मार्न बसेको ।

साँधमा छ अझ शत्रु बसेको ।।१

भर्छु यो वदनमा बल धेरै ।

उठ्छु आज म बिहान सबेरै ।

छैन आज म त हार्न बसेको ।

साँधमा छ अझ शत्रु बसेको ।२

मित्र हे ! सकल आज ल आऊ ।

राख्नुपर्छ अब जीवन दाउ ।

गन्नुपर्छ अब लास खसेको ।

साँधमा छ अझ शत्रु बसेको ।३

चम्को 43

आफैँ तात्न नसक्नु पीर छ बडो, हालेर बाल्छन् सिटा ।

आफैँ पाक्न पकाउनै नसकिने, पोलेर खान्छन् मिठा ।

चम्का तीन भएर तात्छु म सधैँ, सेलाउँदै गर्छु म ।

ढुङ्गो प्राण विहीन हुन्छु बिचरो, के पाक्छु के डढ्छु म ।

चैटा चिर्पट दाउरा अनि झिंजा, हुन्छन् सदा मित्र यी ।

ओदानो मनभित्र साथ रहने, डढ्छन् सबै भित्र यी ।

आगो भर्भर गर्छ सोच्छु मनमा, आए कि नौलाहरू ।

आए आउन मात्र हेर्न रमिता, बन्दै रुपौला अरू ।

आगो दन्दन बल्छ भित्र जहिले, आएर ताप्छन् मिठो ।

ताजा साग र भात टन्न कहिले, खाएर जान्छन् छिटो ।

सिङ्गो त्यो रुख भष्म हुन्छ दिनकै, बन्दै खरानी भने,

तिम्रो रूप अवश्य सुक्छ कहिले, आश्चर्य मान्नु छ के ।

चम्को बन्न तयार छौ यदि भनें, साथी बनौँ आज नै ।

चम्का चार बनौँ रमौँ सँगसँगै, आजन्म आजन्म नै ।

चौको धप्धप पार्नुपर्छ दिलको, जल्दै मरोस् राग यो ।

आगो निभ्न म दिन्न बल्दछु सदा, यो जीव जीवात्मको ।

गाउँले जीवन 44

झुल्किन्छन् सविता हिमाल शिरमा, ढिस्का बनिन् बेहुली ।

पाखा पर्वत खर्क हर्क भरियो, छन् छन्दमा कोइली ।

साह्रै स्निग्ध सुरम्य प्रष्ट छरितो, यो गाउँले चिन्तन ।

साच्चै शान्त र सौम्य सभ्य छ अहो, यो गाउँले जीवन ।

पास्नी भोज बिहे पुराण रमिता, जाग्राम मेलादिमा ।

पातैपात सलल्ल बग्छ कविता, यो शुद्ध सङ्गीतमा ।

एक्लैमा डर छैन साथ छ मिठो, पोथ्रा चरा माहुरी ।

सग्ला शास्त्र समीपमा प्रकृतिको, ऐश्वर्यको माधुरी ।

जो दिन्छन् ऋतुमा सबैतिर घुमी, यो गाउँले सोम हो ।

जो लिन्छन् सब भानुले भुवनमा, यो गाउँले होम हो ।

बाँकी जन्म र कर्म मृत्यु चरु हुन्, यो कुण्ड हो व्योमको ।

चारै पाउ चटक्क एक लयमा, यो गाउँले ओम हो ।

यौटा नेत्र फुटाल्छ शुक्र कहिले, विज्ञान फैलाउँने ।

तेस्रो नेत्र नियाल्छ रुद्र जहिले, सद्ज्ञान मौलाउँने ।

उद्यानी रहमा म डुल्न नसकूँ, हे ग्रामबासी किन ?

कुण्ठा यी सब नष्ट पार्छु छिनमा, आऊ मलाई लिन ।

पारिजातको इज्जत 45

हेर्दै बस्छु म पारिजात दिनकै, आँखा समीपै उनी ।

बारी आँगनबीच यी नजिकमा, बढ्दै गरेकी उनी ।

सानामा कलिली छँदा कहिँ कतै, वास्ता न व्यास्ता भइन् ।

अग्लो ज्यान गरिन् सलक्क जब यी, यी नेत्र तान्दी भइन् ।

आयो बैँस चडेर काण्ड भरिमा, मुस्कान ती ओठमा ।

थालिन् छोप्न कठै र पुष्पित भइन्, श्रृङ्गार यो बोटमा ।

थाले हेर्न र फूल टिप्न जन यी, वृद्धा तथा बालक ।

थाले पुज्न सिँगार्न ईश जति छन्, यी विश्वका पालक ।

देख्दा दानव झैँ उदण्ड मतिको, यौटा यतैको ठिटो ।

च्याप्पै पार्दछ वृक्षवक्ष बलले, हल्लाउँदै यो छिटो ।

चोखो बैँस बरर्र झर्छ भुइँमा, ती कोपिला तर्सिए ।

काम्दै थर्थर मूल पात र जरा, हाँगाहरू झस्किए ।

सिङ्गो ज्यान म दिन्छु फुल्दछु अझै, वर्षौँ म बाँचू भनिन् ।

तिम्रो साथ मिलेर प्रीत लयमा, वर्षौँ म नाचूँ भनिन् ।

के बुझ्थ्यो उसले फुलेर रिसले, आगो बुझाई गयो ।

पारी इज्जतको धुजा प्रकृतिको, इच्छा तुहाई गयो ।

बुढेसकाल 46

डस्ना भिज्छ दिसा पिसाब सरिको, डुब्दोहुँला तालमा ।

निल्दा ओखति, जाउलो म त कतै, ढल्दोहुँला थालमा ।

पर्दा खट्पट आङमा वदनमा, बन्दो हुँ बेहाल म ।

आऊ है यमराज मार ल भनी, पर्खिन्छु यो काल म ।

मेरा साथ समीपमा मसँग नै, बस्ला र को खाटमा ।

पानी खान भनी गिलास भरिलो, देला र को हातमा ।

खोक्दा यो कफ थुक्न फ्याक्न छरितो, होला र को साथमा ।

तातो ज्यान भएछ लौ अब भनी, छाम्ला र को माथमा ।

आफ्ना सज्जन बन्धुबान्धव सबै, छोरा र छोरीहरू ।

जालान् देश विदेशमा प्रगतिका, पंखा उचाली बरू ।

ती पल्ला घरका छिमेकतिरका, सोध्लान् कसो के भनी ।

मेरो वाक्य बसी म भित्र मसिनो, सुन्ला र को त्यो घडी ।

त्यो बेला मनमा सदैव म जपूँ, हे राम ! हे राम ! हे ।

प्यारा कृष्ण मभित्रका हृदयका, हे श्याम ! हे श्याम ! हे ।

मेरा बन्धु सबै तिमी बनिदिनू, डस्ना र पानी पनि ।

लैजाऊ तन यो फुरुङ्ग म बनौँ, मेरै तिमी हौ भनी ।

इन्दिरा 47

अब त इन्दिरा, खास लाग्छ कि ।

अब त इन्दिरा, आस लाग्छ कि ।

अति भयो अति, साथ साथमा ।

अब त इन्दिरा, प्यास लाग्छ कि ।

अब त इन्दिरा, झोक लाग्छ कि ।

अब त इन्दिरा, भोक लाग्छ कि ।

अति भयो अति, काख काखमा ।

अब त इन्दिरा, तोक लाग्छ कि ।

अब त इन्दिरा, दोष लाग्छ कि ।

अब त इन्दिरा, होस जाग्छ कि ।

अति भयो अति, बात बातमा ।

अब त इन्दिरा, जोस जाग्छ कि ।

अब त इन्दिरा, चोट लाग्छ कि ।

अब त इन्दिरा, पोट लाग्छ कि ।

अति भयो अति, रात रातमा ।

अब त इन्दिरा, बोट लाग्छ कि ।

दमितको बिन्ती 48

मेरो क्रान्ति म भित्र मर्छ जहिले, छिर्दा अरूको घर ।

पुज्दाखेरि त जल्छ मूर्ति जहिले, ढल्दैछ यो मन्दिर ।
पानी चल्छ पराइका सहरमा, राम्रो उता शुद्ध छ ।
मेरोमा किन हो अशुद्ध छ यहाँ, विषाक्त के घुल्दछ ?

मेरा यी पद पाइला सडकमा, नाङ्गै हिँडेथे तर ।

अर्कै बोल्छ कडा कडा सदनमा, ऊ गर्छ अर्कै कुरा ।
के का निम्ति म युद्धमा मुछिगएँ, धिक्कार यो क्रान्ति यो ।

जे का निम्ति मरेर पुत्र गइगो, ब्यर्थै अशान्ति भयो ।

सोच्दैनौ कहिले सबै रगतका, टाटा सुकेका किन ?
सोध्दैनौ कहिले छ घाउ मनमा, खाटा बसेका किन ?
सुन्दैनौ जहिले व्यथा दलितको, माटो करायो किन ?
लेख्दैनौ कि कसो कथा दमितको, बाटो हरायो किन ?

चर्को भाषण गर्दछौ घरिघरी, वास्ता गरे झैँ गरी ।

केही काम गरिन्न आज तर खै, आस्था मरे झैँ गरी ।
गर्दै आज श्रमिकको बनिबुतो, धान्दैछु यो प्राण म ।
देऊ पाल्न जहान, वृद्ध, बचरा, यो बिन्ती गर्दैछु म ।

फूल 49

वासना र विषयको हौ कि तिमी मूल ?

भ्रमरा त्यो तिमीसँगै नाच्छ किन फूल ?
मायाकी हुँ प्रतिमूर्ति मायाँ नै हो मूल ।
आधा जगत् भ्रमरा हो आधा जगत् फूल । १

घोच्छौ पनि रोप्छौ पनि कस्ता तिखा शूल !

किन पाल्छौ ? किन राख्छौ ? भयो खुलदुल ।
सुरक्षार्थ आफ्नोलागि पाल्छु आफैँ शूल ।
टिपिहाल्छन् सकिहाल्छन् आउँछन् हुलहुल । २

तिमी फुल्दा मेरो मन गर्छ चुलबुल ।

मेरो मन तिमी जस्तै छ कि क्या हो फूल ?
धेरै प्रश्न सोध्नु हुन्न गर्दै तुलबुल ।
सबै तत्त्व खुल्दै जान्छन् बगैँचामा डुल । ३
जाऊ कतै पर्तिर 50

हे मेरी नवसङ्गिनी सुन तिमी, जस्तो छु उस्तै छु म ।

जस्तो त्यो पहिले थिएँ अटलको, उस्तै दुरुस्तै छु म ।
मेरा निम्ति भनेर स्थान दिलमा, राख्दै नराख्नू तिमी ।
अर्कै ताक बरू र राख मुटुमा, त्यो प्यार देऊ तिमी ।

तिम्रो रूप धपक्क बल्दछ भनी, भन्लान् अरूले तर ।

तिम्रो ज्यान चटक्क मिल्दछ भनी, मान्लान् अरूले तर ।
तिम्रा सुन्दर हात पाउ छरिता, ठान्लान् अरूले तर ।
तिम्रो चित्र मभित्र छैन मनमा, जाऊ कतै पर्तिर ।

तिम्रो चाल र ढाल शुद्ध गतिलो, देख्लान् अरूले तर ।

तिम्रो भाव सुभाव हो भनिभनी, लेख्लान् अरूले तर ।
तिम्रो स्वाद र तिर्सना मरिमरी, मेट्लान् अरूले तर ।
तिम्रो स्थान मभित्र छैन मुटुमा, जाऊ कतै पर्तिर ।

तिम्रो सित्तनसाथ सोम रसिलो, तान्लान् अरूले तर ।
तिम्रो लाज मुसुक्क, ज्यान कसिलो, मान्लान् अरूले तर ।
तिम्रो प्रीत पवित्र शुद्ध छ भनी, जान्लान् अरूले तर ।
तिम्रो चित्र मभित्र छैन मनमा, जाऊ कतै पर्तिर ।

तिम्रो ढङ्ग सुढङ्ग हो रटिरटी, घोक्लान् अरूले तर ।

तिम्रो रङ्ग सुरङ्ग हो कनिकनी, बोक्लान् अरूले तर ।
तिम्रो अङ्ग सुअङ्ग हो घरिघरी, टोक्लान् अरूले तर ।
तिम्रो स्थान मभित्र छैन मुटुमा, जाऊ कतै पर्तिर ।

तिम्रो मात सुमात हो भनिभनी, चाख्लान् अरूले तर ।

तिम्रो साथ सुसाथ हो जपिजपी, ताक्लान् अरूले तर ।
तिम्रो बात सुबात हो रमिरमी, सुन्लान् अरूले तर ।
तिम्रो चित्र मभित्र छैन मनमा, जाऊ कतै पर्तिर ।

पीपलको बोटमुनी 51

ढाई अक्षर प्रेम पोख न निशा, श्री सुर्य डाकौँ अब ।

डेढी श्वास मभित्र राख न दिवा, श्री चन्द्र ताकौँ अब ।
सिङ्गो बुद्ध म बन्न पो मन गरेँ, सिद्धार्थ भागोस् पर ।
सादा जीवन उच्च सोच मनमा, यो विश्व हाँकौँ अब ।

देऊ अन्न पवित्र बोटभरिमा, यो पाकशाला भरूँ ।

देऊ शुद्ध मथेर ज्ञान गतिलो, यो पाठशाला बनूँ ।
देऊ मन्त्र र तन्त्र अग्नि भरिलो, यो यज्ञशाला बनूँ ।
देऊ वर्ण सुवर्णका कखहरू, यो वर्णमाला बनूँ ।

थोरै घ्राण सप्रेम दे कुकुर दे, त्यो सिंह प्रेमी बनोस् ।

सर्को प्राण भरेर दे ढुकुर दे, त्यो गिद्द साथी बनोस् ।
थोपो शक्ति सरक्क दे वदनमा, हाँसून् सबै दुर्जन ।
पित्को भक्ति सलल्ल दे हृदयमा, बाचून् सबै सज्जन ।

मेरो यो अवनी सदैव रसिलो, अक्षुण्ण होस् सर्वदा ।

मेरा यी जनका पवित्र शिरमा, फक्रोस् फुलोस् नम्रता ।
आठै कर्म र आर्यसत्य जतिछन्, सम्पूर्ण यो विश्वमा ।
होओस् पालन बुद्धका वचनका, यो शान्त नेपालमा ।

सिद्धिचरणप्रति 52

गरे गाउँ प्रेम हुँदैन मरण ।

भन्ने तिमी हौ एक प्रमाण ।

सूत्र तिम्रो यो गर्छु म वरण ।

मेरा प्यारा हे ! सिद्धिचरण ।

गाउँ र भाषा देशका पाउ ।

पुज्यौ तिमीले दुईटै चरण ।

गाउँ छ ज्यूँदो भाषा जाग्दो ।

ओखलढुङ्गा हो उदाहरण ।

दर्शनलाई छ मेरो नमन ।

आत्मालाई छ श्रद्धा सुमन ।

हौ कारक कर्ता कर्म करण ।

श्री हौ मेरा श्री सिद्धिचरण ।

नपरोस् जानू वैरीको शरण ।

नगरोस् गाउँ शत्रुले हरण ।

लिम्पियामाथि नलागोस् ग्रहण ।

जन्माऊ अरू सिद्धिचरण ।

(पादाकुलक मात्रिक छन्द )

वैवाहिक वार्षिकोत्सवकालागि गीत 53

म सुम्पन्छु आफैँ, कतै क्यै नहेरी ।

बिहे गर्छु दोस्रो, तिमीसङ्ग फेरि ।

जता चम्कियून् सूर्य तारा उज्याला ।

तिमी जून मेरै, यही बस्छु हेरी ।

मिठो प्रेम चोखो, नदेलान् कसैले ।

सधैँ बस्छु यो साथ फेर्दै नफेरी ।

अरूले भनुन् जेसुकै पीर छैन ।

स्विकार्ने छु दाम्पत्य टेर्दै नटेरी ।

यही रङ्ग छाओस् यही ढङ्ग आओस् ।

र आत्मा रमाओस् तिमीसङ्ग फेरि ।

भावाकार 54

द्यौराली वनमा र देवथलमा, द्यौता पुका¥यौ कि त ।

नौला वस्त्र भिरेर मूल घरको, ढोका उघा¥यौ कि त ।

खाजा बाँढ्न रुमाल छेउतिरका, फुर्का फुकायौ कि त ।

मेरो आँगन छेउमा मखमली, कुर्था सुकायौ कि त ।१।

झार्नै फुत्त भनेर एक कमिलो, चोली चलायौ कि त ।

मार्नै प्राण भनी तिखा नयनले, गोली चलायौ कि त ।

काट्ता घाँस कतै बिहान वनमा, हाल्यौ सुसेली कि त ।

ढुङ्गो त्यो खिरिलो लिएर मनको, हान्यौ गुलेली कि त ।२।

खेल्दा खित्खित मित्रसाथ खुशले, हाँस्यौ रमायौ कि त ।

जात्रामा मसँगै कतै रहरले, नाच्यौ समायौ कि त ।

आफ्नै ज्यान अचम्म हेर्न नसकी, आफैँ डरायौ कि त ।

ऐनामा जब हेर्दछौ घरिघरी, आफैँ हरायौ कि त ।३।

भाँडा माझ्न भनी कुनातिर बसी, गाला भिजायौ कि त ।

सम्झी ती मनका कुरा रहरका, रातै बितायौ कि त ।

हेरुन् है ल भनेर फेसबुकमा, फोटो टँसायौ कि त ।

टालाकी दुलही बनेर वरको, माला गँसायौ कि त ।४।

चल्दा सिर्सिर यो बतास शिरमा, त्यो केश छाड्यौ कि त ।

चौबन्दी कसिलो फुकाउँन भनी, त्यो लेस तान्यौ कि त ।

रोप्दा त्यो भटमास खेत डिलमा, त्यो प्रेम रोप्यौ कि त ।

भेट्दा मिर्मिर साँझका समयमा, यी नेत्र छाेप्याै कि त ।५।

के गर्दा दिलमा सुटुक्क छिरिछौ, यो भाव आकारमा ।

आऊ झट्ट तुरुन्त आज दिनमा, साकार आकारमा ।

देखौँ झट्ट तुरुन्त आज दिनमा, साकार आकारमा ।

हेरौँ झट्ट तुरुन्त आज दिनमा, साकार आकारमा ।६।

जिन्दगी, ओहो ! म कस्तो 55

ओहो ! म कस्तो छु हुनेछु कस्तो ।

ल हेर बन्दै छु अझै म सस्तो ।

आकाशमा छैन तथापि खस्दो ।

जहाँ म बस्दै छु उहीँ छु खस्दो ।

सङ्गीत नौलो न मिठो गला छ ।

उचाल्न साहित्य न यो कला छ ।

देख्दैछु खल्लो धमिलो पला छ ।

विना कला जीवन यो थला छ ।

त्यो चित्र कोरूँ शिवको पितिक्क ।

न एक यो मूर्ति बनोस् चिटिक्क ।

बाजा बजाऊँ मन हर्न सक्ने ।

न सीप मेरो छ कतै फिटिक्क ।

विज्ञानको ज्ञान नि रत्ति छैन ।

र ज्ञान यो ज्योतिषको नि छैन ।

वक्तृत्त्व वा भाषणमा रमेर ।

नबोल्न सक्ने छु कतै गएर ।

पाक्दै नपाक्ने फल जिन्दगी यो ।

बगेर जाने जल जिन्दगी यो ।

चिप्लेर भाग्ने पल जिन्दगी यो ।

कुहेर सड्ने मल जिन्दगी भो ।

आफैँ हुँ झैँ लाग्दछ 56

चङ्गा हेर्छु दशैँ तिहारतिरमा, इच्छा उँभो उड्दछ ।

धागो छिन्छ र झर्छ एक तल यो, आफैँ हुँ झैँ लाग्दछ ।

यौटा मित्र छ जून यो जगतमा, रित्तिन्छ यो जाग्दछ ।

पूर्णेचन्द्र म देख्छु यो ग्रहणमा, आफैँ हुँ झैँ लाग्दछ ।

माली देख्छु म गोठमा चरनमा, गाईसँगै नाच्तछ ।

बाछो झर्दछ भीरबाट वनमा, आफैँ हुँ झैँ लाग्दछ ।

पानी बग्दछ मूलमा कलकली, तिर्खा कता भाग्दछ ।

दुर्गन्धी ढल देख्छु यी सडकमा, आफैँ हुँ झैँ लाग्दछ ।

पूर्वी आँगनमा म रोप्छु तुलसी, जीवन्त मौलाउँछ ।

रित्तो मोठ म देख्छु आज किन हो, आफैँ हुँ झैँ लाग्दछ ।

अग्ला पीपल हेर्छु रम्छु हरिया, पीडा सबै भाग्दछ ।

ढल्दो यो दिन देख्छु शुष्क ठिँगुरो, आफैँ हुँ झैँ लाग्दछ ।

टाट्नामा हरियो छ घाँस दुधिलो, बाख्रो छ उघ्राउँछ ।

बोको पर्सिन लान्छ आज दुनियाँ, आफैँ हुँ झैँ लाग्दछ ।

फूलैफूल छ वागमा नजिकमा, रङ्गीन यो हाँस्दछ ।

वैलेको जब फूल देख्छु कलिलो, आफैँ हुँ झैँ लाग्दछ ।

गर्दै इज्जत द्रव्यको रहरले, मान्छे यता साँच्दछ ।

मन्सेको डबली म देख्छु पथमा, आफैँ हुँ झैँ लाग्दछ ।

आमा नौ महिना दुखेर तनमा, बच्चो उता मर्दछ ।

सुत्केरी मन देख्छु फुङ्ग नमिठो, आफैँ हुँ झैँ लाग्दछ ।

दशावतार 57

बच्चो बालक जन्मियो ल घरमा, माछो छ तेर्सो छ ऊ ।

पानीबाट झरेर मत्स्य जसरी, नाङ्गो भुतुङ्गो छ ऊ ।

बामे सर्छ सरक्क छेउतिरमा, बच्चो यता वा उता ।

दोस्रो एक छ कूर्म यो छ कछुवा, भोटो छ छोटो उता ।

खुट्टा चार गरी फटाफटा हिँडे, बढ्दै गए तेजले ।

तेस्रो त्यो भनिए वराह यसरी, हिँड्ने बडो वेगले ।

बामेबाट उठेर गर्छ थिगिरी, लड्दैछ उठ्दैछ ऊ ।

चौथोमा नरसिंह नै हुनपुगे, आधा न मान्छे पशु ।

मान्छे बल्ल बने दुई चरणका, कुद्ने भए आँगन ।

हिँड्ने चाल मनुष्यको छ यिनको, पुड्के भए वामन ।

बढ्दै जान्छ उमेर हुन्छ तरुनो, ज्यादै रिसाहा बनी ।

कुद्दै हिँड्छ र काट्छ मार्छ, उसले ती पर्सुरामैसरि ।

भुल्दै जान्छ गृहस्थमा र गृहमा, आदर्शमा बस्छ ऊ ।

मर्यादा उसको छ उच्च तहको, श्रीराम झैँ बन्छ ऊ ।

सिक्दै जान्छ अनेक काम र कुरो, सिक्दो छ भन्दो छ ऊ ।

गीताज्ञान सिकेर दिन्छ सबमा, श्रीकृष्ण बन्दो छ ऊ ।

खोज्दै ज्ञान सुकर्मको हृदयको, सत्मार्गको चित्तको ।

अर्को यो अवतार हुन्छ यिनको, सत्पात्रको बुद्धको ।

बूढो हुन्छ शरीर केश पनि यो, फुल्दैछ यो श्वेत नै ।

अर्को यो अवतार अन्तिम हुने, श्री कल्कि छन् श्वेत नै ।

जाऊ तीर्थ जहाँ जतातिर तिमी, भेटिन्छ के देवता ?

भन्छन् मूर्ख त देव नै मरिगए, मर्थे र के देवता !

हाम्रो यो रथरूप शुद्ध तनमा, जन्मन्छ यो देवता ।

हाम्रै आँगनबीचमा र घरमा हुर्कन्छ यो देवता ।

(The God is not Dead)

गीत, देखाऊँ देखाऊँ लागिराछ 58

देखाऊँ देखाऊँ लागिराछ

छोपौँ लागिराछ ।

आज किन लाज सबै

पोखौँ लागिराछ ।

नहेरी नि धर छैन यतै हुन्छ धेरै ।

अरूसित बात मार्दा लाग्छ ऊ हो मेरै ।

दुई शब्द प्रेमपत्र

केरौँ लागिराछ ।

लुकिलुकी उसैलाई

हेरौँ लागिराछ ।

थापाएमा जिस्क्याउलान् खिज्याउलान् फेरि ।

नजिक आई भन्दे हुन्थ्यो तिमी सधैं मेरी ।

उसैसँग आज एक्लै

घुमौँ लागिराछ ।

थाहै नपाई उसैलाई

चुमौँ लागिराछ ।

सङ्केत 59

उनै कृष्णका रूप आधा कहाँ छन् ?

उनै कृष्णका रूप राधा कहाँ छन् ?

न सिङ्गो म देख्ने, न आधा म देख्ने,

दुवै विश्व आधार आधा कहाँ छन् ?

कुरुक्षेत्र टाढा भयो युद्ध हेर्न ।

कहाँ खोज्नु दुर्योधनै रीस फेर्न ।

जहाँको त्यहाँ आज बस्तै छु हेर,

यिनै कृष्ण राधा त टाढा कहाँ छन् !

हटाऊ न पर्दा यिनै शास्त्र भन्छन् ।

सबै नाश वाधा भनी व्यास भन्छन् ।

म देख्दै नदेख्ने कहाँ के छ पर्दा,

नदेख्ने छु मैलो र वाधा कहाँ छन् ।

दुवै शीघ्र आऊ बलोस् यो प्रकाश ।

सँगै भेट्न पाऊँ दुवै साथ साथ ।

अरू खोज्न आए, अरू सोध्न आए,

भनूँ कृष्ण राधा, ममा नै ममा छन् ।

रिस 60

यौटा बोट म रोप्छु आज रिसको, त्यो बीज देऊ तिमी ।

पानी हाल्छु सरक्क आज विषको, आफैँ बनौला जिमी ।
मेरो माथ बनोस् सुछत्र यसको, यो ओत थेगोस् सबै ।
मैलो सोच सदैव यो मल बनोस्, हुर्की बढोस् यो सधैँ ।

हुर्केला जब यो हलक्क बिरुवा, ती पात चिल्ला गरी ।

फुल्लान् चञ्चल पुष्प यी रहरका, ती फूल बोटै भरि ।
चर्को स्वर कराउँला म मनमा, गाली गरौँला स्वयम् ।
फाल्दै बाण म क्रोधले वचनका, जाली गरौँला स्वयम् ।

फक्री पुष्प अवश्य लाग्छ फल यो, सम्मोह पार्दो ममा ।

आफैँ डुब्छु खुसुक्क मत्स्य जसरी, यो क्रोधको तालमा ।
मेरो यो स्मृतिको अमूल्य गहना, नासिन्छ यो नष्ट होस् ।
मोरो बुद्धि कुबुद्धि हुन्छ अब यो, आनन्दले भ्रष्ट होस् ।

बुद्धि भ्रष्ट भएर पागल हुँदा, मान्छे नबन्दो हुँ म ।

मातेको मदमत्तको सुँगुर झैँ, नासिन्छु नासिन्छु म ।
मेरो ज्यान अवश्य मर्छ कहिले, सद्भाव पाल्नू तिमी ।
देऊ त्यो रिसको छ बीज अहिले, माया उमार्नू तिमी ।

विश्वको अणु, विष्णु 61

यौटा वस्तु छ सूक्ष्म यो भुवनमा, सूक्ष्माति यो सूक्ष्म छ ।

अर्को वस्तु यतै यसै भुवनमा यत्रै छ झन् सूक्ष्म छ ।
मानौँ यी अणु छन् दुवै, भुवनमा ज्यूँदा र जाग्दा अनि ।
मानौँ भेट भए कुनै समयमा, के बात गर्लान् यिनी । १

ठोक्किन्छन् जब यी दुई अणुहरू, यौटा कुरा निश्चित ।

चारै थोक अवश्य हुन्छ यिनमा विज्ञानको वाक्य छ ।
एकैमा पहिले दुरुस्त र छिटो आवाज यो आउँछ ।
दोस्रोमा गतिको र चाल यसको यो भिन्नमा आउँछ । २

तेस्रोमा अब शक्तिमा र वलमा यो भिन्नता छाउँछ ।

चौथोमा अणु यी दुई मिलिकनै आकार फैलाउँछ ।
यो आवाज र शक्तिको र गतिको आकारको चित्र त ।
सोचेमा ल अवश्य मिल्छ सजिलै यो ज्यान नै भित्र छ । ३

यो आवाज प्रतीकको छ गतिलो, यो शंखको साथमा ।

अर्को यो गतिलो प्रतीक छ नयाँ, यो चक्रको साथमा ।
अर्को शक्ति गदा भयो, स्वरुपको आकारको पद्ममा ।
शंखै चक्र गदा र पद्म पनि छन् श्री विष्णुका हातमा । ४

मानौँ एक त शूक्रकीट अणु हो, अर्को त डिम्बाशय ।

मिल्छन् यी अणु साथ साथ कहिले, नौलो छ यो आशय ।
गर्भैमा अवतार हुन्छ यिनको, हे विष्णु ! साना अणु ।
आफैँ विग्रह गर्छु आज यिनको, यी विश्वका हुन् अणु । ५

साना छन् अति सूक्ष्म यी अणुहरू, के देख्छ यो नेत्रले ।

खोज्दै मन्दिर मूर्ति घुम्दछ यता, के भेट्छ यो ले ।

खोजेमा तनभित्र शास्वत यहाँ, यो धाममा विष्णु छन् ।
लौ गन्नुस् अब विष्णु विष्णु कति छन्, ढोग्नुस् यहाँ विष्णु छन् । ६

मेरो यो तनमा छ विष्णु गतिलो, तिम्रो त के छैन र ?

अर्कोमा पनि हुन्छ विष्णु यसरी, सम्पूर्णमा हैन र ?
शालिग्राम पखाल चूर्ण तुलसी, खाऊ सबेरै तिमी ।
तिम्रा विष्णु अवश्य पुष्ट हुन गै, बाँच्लान् शताब्दी यिनी । ७

बाँचे विष्णु दह्राखरा भइकनै, कल्याण तिम्रो भयो ।

दुब्ला विष्णु भएर धर्म सकिए, वर्वात तिम्रो भयो ।
हिन्दू तत्त्व तिमी विरोध नगरे, यो विश्वको धर्म हो ।
गर्नू इज्जत विष्णुको मनमनै, सम्पूर्णको कर्म हो । ८

हाम्रो भित्र शरीरमा तरलमा, मेदादि बोसो यहाँ ।
सेतै बग्दछ क्षीर सागर उसै, श्री विष्णु हुन्छन् जहाँ ।
जालैजाल जताततै वरिपरी, बाङ्गा नसा छन् अझै ।
नागैनाग शरीरमा वरिपरी, श्री विष्णुका साथ नै । ९

मिल्दा यी अणु गर्भमा सकसले, बन्दो छ बच्चो यहाँ ।

आमाको मुखबाट खान्छ यसले, जाँदैछ यो नाभिमा ।
यौटा ब्रह्म तुरुन्त फुल्दछ यता, यो गर्भको वासमा ।
अर्को फूल दुरुस्त यो कमलको, श्री विष्णुका नाभिमा । १०

चारैतर्फ समुद्र नै छ त जगत्, त्यो ब्रह्म एक्लो भयो ।

बच्चो एक छ गर्भमा तरलमा, साथी नदेख्दो छ यो ।
मायावी मधुनाम हुन्छ उसको, अर्को भयो कैटभ ।
आए दानव यी दुई सँगसँगै, यी युद्ध गर्छन् अब । ११

तिम्रो ब्रह्म पवित्र पुष्ट छ भने, मर्छन् दुवै राक्षस ।

ब्रह्माकै अब धर्भ भ्रष्ट छ भने, मारिन्छ ऊ निश्चित ।
बाँचे ब्रह्म कतै जितेर यिनले, कल्पान्त यो कोखमा ।
पृथ्वीमा अवतार हुन्छ यिनको, त्यो मत्स्यको रूपमा । १२

बच्चो बालक जन्मियो ल घरमा, माछो छ तेर्सो छ ऊ ।

पानीबाट झरेर मत्स्य जसरी, नाङ्गो भुतुङ्गो छ ऊ ।
बामे सर्छ सरक्क छेउतिरमा, बच्चो यता वा उता ।
दोस्रो एक छ कूर्म यो छ कछुवा, भोटो छ छोटो उता । १३

खुट्टा चार गरी फटाफटा हिँडे, बढ्दै गए तेजले ।
तेस्रो त्यो भनिए वराह यसरी, हिँड्ने बडो वेगले ।
बामेबाट उठेर गर्छ थिगिरी, लड्दैछ उठ्दैछ ऊ ।
चौथोमा नरसिंह नै हुनपुगे, आधा न मान्छे पशु । १४

मान्छे बल्ल बने दुई चरणका, कुद्ने भए आँगन ।
हिँड्ने चाल मनुष्यको छ यिनको, पुड्के भए वामन ।
बढ्दै जान्छ उमेर हुन्छ तरुनो, ज्यादै रिसाहा बनी ।
कुद्दै हिँड्छ र काट्छ मार्छ, उसले ती पर्सुरामैसरि । १५

भुल्दै जान्छ गृहस्थमा र गृहमा, आदर्शमा बस्छ ऊ ।

मर्यादा उसको छ उच्च तहको, श्रीराम झैँ बन्छ ऊ ।
सिक्दै जान्छ अनेक काम र कुरो, सिक्दो छ भन्दो छ ऊ ।
गीताज्ञान सिकेर दिन्छ सबमा, श्रीकृष्ण बन्दो छ ऊ । १६

खोज्दै ज्ञान सुकर्मको, हृदयको, सत्मार्गको चित्तको ।

अर्को यो अवतार हुन्छ यिनको, सत्पात्रको बुद्धको ।
बूढो हुन्छ शरीर केश पनि यो, फुल्दैछ यो श्वेत नै ।
अर्को यो अवतार अन्तिम हुने, श्री कल्कि छन् श्वेत नै । १७

जाऊ तीर्थ जहाँ जतातिर तिमी, भेटिन्छ के देवता ?

भन्छन् मूर्ख त देव नै मरिगए, मर्थे र के देवता !
हाम्रो यो रथरूप शुद्ध तनमा, जन्मन्छ यो देवता ।
हाम्रै आँगनबीचमा र घरमा हुर्कन्छ यो देवता । १८

हिन्दू तत्त्व विरुद्ध बोल्छ अहिले, कोही यतैको भुरो ।

अर्को झन् परको बुझेर पनि ऊ, बुझ्दैन यस्तो कुरो ।
सिङ्गो मानव जन्म हुन्छ यसरी, के बुझ्न खोज्दैछ ऊ ?
आफैँ प्राण भरेर बाँच्छ कि कसो, के पुज्न खोज्दैछ ऊ ? १९

आफैँमा भगवानरूप छ भनी, यो वाक्य बोल्दैछु म ।

धर्मो रक्षति रक्षितम् कनिकनी, यो सूत्र खोल्दैछु म ।
तिम्रो धर्म जता छ जे छ मनमा, विश्वास आस्था गर ।
अर्काको घर ध्वस्त पार्दछु भने, बिग्रन्छ आफ्नै घर । 20

गीत 62

राम्राले झन् रुवाउँछन् ।

हाम्राले झन् रुवाउँछन् ।
सोधेपछि बोल्ने ठिकै,
चाम्राले झन् रुवाउँछन् ।

चाहना र आशा घोली, तिमीसँग बोलेँ मैले ।

तिमीलाई आफ्नो ठानी, मनपेट खोलेँ मैले ।

ती आशा छन् रुवाउँछन् ।

चाहना झन् रुवाउँछन् ।
एकै पल्ट भेटौँ भन्दा,
बहाना झन् रुवाउँछन् ।

तिर्सनामा हराएँछु, बिर्सिनमा डराएँछु ।

कल्पनाको तालभित्र, निसासिँदै कराएँछु ।

सम्झनाले रुवाउँछन् ।

कल्पनाले रुवाउँछन् ।

पराईको कुरै छोडौँ ।

आफ्नाले नै रुवाउँछन् ।

प्रेम 63

प्रेम आराधना हो तपस्या पनि ।

प्रेम सन्तुष्टि हो, हो निराशा पनि ।

कर्मकी प्रेमिका छन् भने साथमा ।

प्रेम हो जिन्दगीको भरोसा पनि ।

मूर्ख झैँ मातमा छन् भने प्रेमिका ।

प्रेम बेकारको हो तमासा पनि ।

जन्मकी प्रेमिका मातृका हात ती ।

माथमा छन् भने प्रेम आशा पनि ।

स्रग्विणी छन्द नै प्रेमिका छिन् भने ।

प्रेम हो लेखनी बग्छ भाषा पनि ।

देश र महेश 64

सदैव शान्त देश होस्, र शान्त हुन् सबै जन ।

सहस्रपादको कृपा, पवित्र हुन् सबै मन ।

छ बीज क्लेशको कतै, कुभावना नजानिदो ।

त्रिशूल यो तयार होस्, उखेल्न बीज तत्क्षण ।

अभाव भोक पेटमा, लुकेर बस्दछन् भने ।

हलो अनौ छ खेतमा, कुदुन् न तान्न वाहन ।

निशा जमेर बस्दछिन्, दिमागमा कतै भने ।

महेशमाथ सोमले, पखालियून् न दुर्जन ।

र धर्म गोत्र ठाउँको, घमण्ड वक्षमा भए ।

भुजङ्ग कण्ठका उठी ल रोक यो विभाजन ।

मलामीहरूप्रति 65

उड्दो प्राण घनन्न बज्छ नभमा, यो शंख बज्दैछ झन् ।

मेरो लास यहाँ सरक्क खटमा, यी वाक्य झन् बन्द छन् ।

मेरो अन्तिम कालमा सँगसँगै, आयौ मलामी यहाँ ।

आफ्नै बन्धु र मित्र हो भनिकनै, अप्यौ{ तिलानी ममा ।१।

तिम्रो साथ नबिर्सिने क्षण भयो, आयौ मलाई लिन ।

आत्मा यो उनको महेश शिवको, फिर्ता उनैमा दिन ।

पानीमा, कुशमा र शुद्ध तिलमा, आत्मा छ यो आश्रित ।

तिम्रो हात तिलाञ्जली म पिउँला, श्रद्धा मिठो मिश्रित ।२।

खाली पाउ र टोप छैन शिरमा, बोकेर ल्यायौ यहाँ ।

तिम्रो यो ममता दया र करुणा, सम्झन्छु सम्झिन्न म ।

जाऊ स्वर्ग भनी पवित्र मनले, आगो लागाई दिनू ।

बोकेका अब दाउरा यदि भए, मुर्दा जलाई दिनू ।३।

आगो दन्दन गर्छ यो वदनमा, ती पीर तिम्रा जलून् ।

बुर्कीका वलले त खेतभरिमा, ती अन्न राम्रा फलून् ।

हिँड्दा जो पथमा खसाल्दछ टीलो, लक्ष्मी बनून् दाहिना ।

पानीले जसले पखाल्दछ चिता, आस्था बनोस् कञ्चन ।४।

हे प्यारा सुन बन्धु मित्र जनहो ! फर्केर जाऊ घर ।

यो हो सत्य शरीर मर्छ सबको, संसार के पो छ र !

ईष्र्या, रोष, घृणा र कल्पष सबै, टिप्दै र फाल्दै गर ।

माया, सत्य र पूण्यकर्म दिलमा, खोजेर भर्दै गर ।५।

आरति 66

हे श्री सूर्य बिहानको नमन यो, गर्दैछु यो आरति ।

अर्घौतो छ पवित्र थाल करमा, यो अर्घको आरति ।

घुम्छौ फन्फन वेगले भुवनमा, हे विश्वका सारथी !

घुम्दै देख्छु सधैँ यतातिर तिमी, गर्छौ ममा आरति ?

मेरो केन्द्र सदा तिमी सब जगत्, हे सूर्य ! हे भाष्कर !

तिम्रो को हुँ म ? घुम्दछौ वरिपरी, आफ्ना उठाई कर ।

तिम्रा साथ सदैव देख्छु गतिलो, थाली छ गोलो उता ।

बाल्छौ दीपक टल्कँदो छ घर यो, तिम्रो कृपाले यता ।

गर्दा आरति यो बिहान दिनमा, बत्ती उता बाल्दछौ ।

गर्दा आरति साँझमा त घरमा, बत्ती कतै सार्दछौ ।

आफैँ उल्लु भएँ म आज किन हो ? को बस्छ यो केन्द्रमा ?

तिम्रो केन्द्रतिरै म बस्छु कि कसो ? छौँ वा दुवै केन्द्रमा ?

द्यौता नै यदि हौ भने भुवनमा, यो रात्रि कालो किन ?

पूर्णैपूर्ण भयौ भने गगनमा, आलो र पालो किन ?

आधा सूर्य कतै मभित्र रहने, मारेर लान्छौ भने ।

सिङ्गै बाँच बनेर एक गतिलो, आऊ मलाई लिन ।

तिम्रो आरति गर्छु नित्य म यहाँ, सिङ्गो छ को ? चूर्ण को ?

मेरो आरति सूर्य गर्दछ भने, को अंश हो ? पूर्ण को ?

द्यौता खोज्न हतारिने मनुज हो ! सोचौँ न एकै छिन ।

कल्ले आरति गर्छ आज कसको, द्यौता ल को हो भन ।

वाचा 67
लाखे है कविता म आउँछु भरे, पर्खेर बस्नू तिमी ।
केटो यो त अवश्य आउँछ भनी, लर्केर बस्नू तिमी ।
आँखा गाढ्न तयार छन् सबजना, तर्केर बस्नू तिमी ।
गर्दै नाटक जान्न जान्न म भनी, झर्केर बस्नू तिमी ।

तिम्रा निम्ति भनेर रात दिनमा, यी सूत्र घोक्दै छु म ।
तिम्रै निम्ति भनेर काव्य गतिला, छानेर बोक्दै छु म ।
लाई बार निबन्ध, नाटकहरू, छेकेर बस्दै छु म ।
तिम्रै रूप छ वक्षभित्र मुटुमा, बोकेर जाँदै छु म ।

प्यारीकासँग साथ छुट्न नसकी, मर्दो चखेवासरी ।
उस्तै प्राण लिएर हेर म हिँडे, एक्लो परेवासरी ।
यस्तै हो सबको छ पेट पहिले, भर्नै प¥यो जे गरी ।
पक्का भेट्न म आउँनेछु कविता ! वाचा नतोड्ने गरी ।

सारी चट्ट सुहाउँने शिखरिणी, चोलो छ यो तोटक ।
लामो पार्न र बेर्नओर्न पटुकी, शार्दूलविक्रीडित ।
लाऊ गाजल स्वागता नयनमा, झुम्का बनून् स्रग्विणी ।
टीको त्यो उपजाति, शम्भु सिउँदो, त्यो कण्ठमा रागिणी ।

बन्नू जग्जग बेहुली अनि तिमी, हेर्नू मलाई भरे ।
मायाले बलले सरक्क करले, बेर्नू मलाई भरे ।
सारा उत्तम कर्मका फलहरू, जो ल्याउनेछु भरे
खाई टन्न अघाउनू र मसँगै, त्यो रात काट्नू भरे ।

इच्छाको नदी 68

यौटा सूर्य उदाउँने समय हो, यो मिर्मिरे काल हो ।
सारा चेत खुलाउँने समय यो, यो ब्यूँझिने काल हो ।
सन्ध्या यो पहिलो बिहान दिनको, यो आरति काल हो ।
लाखौँका सपना यहाँ सुरु हुने, साकारको काल हो ।

छन् धेरै पुरबासमा शहरमा, नौला यहाँ मानिस ।
धेरै पौरख गर्न हिम्मत हुने, फालेर यो आरिस ।
मान्छेका बह छन् यहाँ रहर छन्, लाखौँ करोडौँ यहाँ ।
श्री सूर्योदयकालका सँगसँगै, ती स्वप्न खोज्छन् यहाँ ।

इच्छाको छ नदी सलल्ल बहने, पुग्ला गरे जाँगर ।
बग्दो यो छ नदी त रात दिनमा, खोज्दैछ ऊ सागर ।
इच्छा टल्टल टल्किँदो छ रहमा, श्री सूर्य झन् टल्किने ।
मान्छे झन् कति जोसले र बलले, गन्तव्यमा लम्किने ।

राम्रो विम्ब यहाँ म देख्छु सरिता, यो चित्रको साथमा ।
अर्को विम्ब दुरुस्त देख्छु सबिता, यो चित्रको माथमा ।
पृथ्वीका जलदेखि माथि नभमा, मान्छेहरू छन् सबै ।
हिँड्दामा सब यी निरन्तर गरी, गन्तब्य पुग्छन् सबै ।

घरबेटीको सन्देश 69

पाँचै भूत मिली बन्यो घर बडो, साह्रै छ राम्रो तर ।

अर्कै मालिक बस्छ यो घरतिरै, यी भूत छन् नोकर ।

पाँचै इन्द्रियबाट माग्छ उसले, भाडा नराम्रो सधैँ ।

जे जे माग्छ मिठो ल इन्द्रियहरू, टक्र्याइदिन्छन् अझै । १

कस्तो मालिक बस्छ यो घर भनी, जान्ने इरादा गरी ।

लागेँ एक बिहानमा घरतिरै, भेटेर बोलौँ भनी ।

खुल्ला छन् दसद्वार बन्द नहुने, आश्चर्यको यो घर ।

खोजेँ फन्फन भित्र बाहिर कतै, भेट्तै नभेट्ने तर । २

को बस्छन् घरभित्र एक मनुवा, अर्कै छ वा नश्वर ।

वा छन् यी शिव राम कृष्णसरिका, वा हुन् नयाँ ईश्वर ।

हेर्दै बस्छु बिहान साँझ दिनमा, बस्छन् यिनी खै कहाँ ।

आफैँ फेरि विचार गर्छु मनमा, छैनन् कतै रूपमा । ३

कुर्दा धेर अबेर रात दिनमा, झन्डै भएँ सालिक ।

भन्छन् नोकर ती बसेर मसँगै, आयो, गयो मालिक ।

आएको पनि चाल हुन्न यिनको, दौडी कहाँ यी गए ।

अर्को भन्छ सँगैबसी नजिकमा, सन्देश छोडी गए । ४

छायातत्व हटाइदे हृदयको, देख्लास् तँ मेरो मुख ।

मायातत्व हटाइदे मगजको, भोग्लास् म जस्तै सुख ।

तेरो त्यो घर तुच्छ जीर्ण अपुरो, भत्कन्छ बिग्रन्छ यो ।

मेरो यो घर पूर्ण, शुद्ध छ अहो, भत्कन्न बिग्रन्न यो । ५

यस्ता यी घर मांसपिण्ड जति छन्, जल्ने खरानी हुने ।

छैटौँ इन्द्रिय यो अझै अगतिलो, केले पखाल्ने धुने ।

यस्ता उत्तर सोधखोज नगरी, भेटिन्न देखिन्न म ।

सत्सङ्मा पस ध्यानमा बस सधैं, आएर भेट्नेछु म । ६

गुरुहरूप्रति 70

देख्यौ बीज मभित्रको हृदयको, रोप्यौ र हाल्यौ जल ।

आयो एक टुसो उही हृदयको, ल्याएर हाल्यौ मल ।

फाल्यौ ती सब झारपात जति छन्, चुँड्दै निमोठ्दै गरी ।

लायौ बार तिखा तिखा घँगरुका, मार्लान् अरूले भनी । १

बाह्रैमास खटेर रात दिनमा, माटो दियौ हातले ।

ढाक्यौ घाम र राप नत्र म छिटै, मर्ने थिएँ तापले ।

उप्केरा अनि गोडमेल छ सधैँ, माया ग¥यौ होसले ।

हाल्यौ ओत ममा विचित्रसँगले, के मर्दथेँ ओसले । २

लाग्यो ज्यान हलक्क बोट म भएँ, हाँगा पलाए अरू ।

थाल्यौ गर्न ल रेखदेख गतिलो, भोकै बसेरै बरु ।

देख्यौ यी जब कोपिला हृदयका, हाँस्यौ मजाले तिमी ।

तिम्रो पौरखले सुवास भरिँदा, आनन्द मान्थ्यौ तिमी । ३

तिम्रो नै म हुँ कोपिला अब फुलेँ, खै के गरूँ अर्पण ?

आफैँ फूल बनी म आज दिनमा, अर्पन्छु यो जीवन ।

जस्तो फूल फुलेँ फुलेँ फुलिगएँ, उस्तै छ यो अर्पण ।

श्रद्धाभाव मिसेर गर्दछु नमः, स्वीकार यो अर्पण । ४

बन्दाबन्दीका कविहरूप्रति 71

दिया यी उज्याला र बत्ती उज्याला ।

थपे तेल संस्कारको झन् उज्याला ।

बने मृत्तिका चूर्ण आकार पाई,

डढे रापमा तापमा झन् उज्याला । १

उही रापले तापले आज आई ।

बने काव्य नौला सुबाटो समाई ।

गरे देशको प्रेम भाषा रमायो,

र नेपाल हाँस्यो मिठा गीत गाई । २

दिई यो उज्यालो बने मैन जस्ता ।

नबल्दा नजल्दा त वेचैन जस्ता ।

कला छन्द साहित्यको रूप हेर्दा,

पुराना यिनी काव्यका ऐन जस्ता । ३

सफा पोखरीमा ल नारा भरून् यी ।

पिऊँ घट्घटी छन्द धारा बगून् यी ।

शताब्दी दिउन् दैवले आयु स्वस्थ,

उज्याला स्वयम् सूर्य तारा बनून् यी । ४

बन्दाबन्दीका गजलकारहरूप्रति 72

म सोझो छु सोझै रहौँला कि नाइँ ।

म जस्तो छु उस्तै रहौँला कि नाइँ । १

छ गर्मी बसौँ भित्र आऊ न भन्दा,

डराई म भित्रै पसौँला कि नाइँ । २

हिजो बातमा अन्त फस्दै नफस्ने,

तिमीले भनेमा फसौँला कि नाइँ । ३

सदा बासको निम्ति आफ्नै छ डेरा,

त्यतै रात पर्दा बसौँला कि नाइँ । ४

तिमीले इसfरा गरे प्रेमको झन्,

अँगालो मिठो यो कसौँला कि नाइँ । ५

बन्दाबन्दीका मुक्तककारहरूप्रति

मलाई छ थाहा तिमी छौ मजस्तै ।

तिमी जान्दछौ यो कुरा झन् मजस्तै ।

तिमी दाहिने नेत्र बन्दा म देब्रे,

नभेट्दा नदेख्दा त रुन्छौ मजस्तै ।

बन्दाबन्दीका गाउँखाने कविता लेख्नेप्रति

प्रश्नः

बिहानै म उठ्दा नउठ्दै सदैव ।

म देख्दैछु नौलो नयाँ प्रश्न एक ।

भनी गाउँखाने कडा प्रश्न सोध्ने ।

ल भन्नुस् त को हो पु¥याई विवेक ?

उत्तरः

म उठ्दा नउठ्दै सकी नित्य काज ।

सधैँ गाउँखाने र खाने समाज ।

निली गाउँ जम्मै अघाउन्न भन्ने,

उनै हुन् उनै हुन् उनै कोषराज ।

झरी 73

हे आकाश ! नरो नरो अब नरो, रोएर के हुन्छ र ?

झार्दै आँसु छिटो दुई नयन यी, धोएर के हुन्छ र ?

तेरा ती पिरका कथा विरहका, को नै यहाँ सुन्छ र ?

साह्रै दिक्क भइस् भनेर तँसँगै, आएर को रुन्छ र ? १

मेरा निम्ति नरोइदे अब अरू, झर्दै झरी दर्दरी ।

उस्तै हालतमा म हुन्छु मनमा, यी नेत्र छन् धर्धरी ।

आफैँ झार्छु र टिप्छु आँसु सब यो, तैँले टिपेझैँ गरी ।

आफैँ भिज्छु भिजाइदिन्छु अब लौ, आफैँ बनौँला झरी । २

सातै सागर छन् मभित्र मुटुमा, बग्ने अरू छन् नदी ।

तापैताप छ भित्र बाहिर उँभो, तातो छु आगोसरी ।

सोस्दै यो जल तापले दिनदिनै, त्यो वाफ साँच्दै गरी ।

चिस्याएर म झार्छु नेत्र तटमा, आफ्नै छ मेरो झरी । ३

तेरो आँसु तरक्क झर्छ भुइँमा, छाता हरायो कता ।

मेरो आँसु रुमालमा र करमा, को देख्छ यो वाध्यता ।

तेरो त्यो ऋतुमास वर्ष दिनमा, बर्सन्छ एकै झरी ।

मेरो बग्छ झरी त वर्ष दिनमा, बर्सात वर्षैभरि । ४

लघुकविता, पागल 74

बिहानै प्रेमको नतिजा टाँसेर गईन् मेरो ढाडमा ।

कोही हेरिदेओ न ए ! के लेखेको रहेछ ।

दुनियाँ मेरो पछि लाग्यो त्यो नतिजा पढ्न ।

भाग्यमा नै पहिलो पटक अघि हुन लेखेको रहेछ ।

मान्छेहरू पढ्दै, मलाई हेर्दै, वधाई दिँदै जान्थे ।

दिनभरि सोचेँ शायद, पास ! लेखेको रहेछ ।

यतिका प्रेमीहरूबीच उनले मलाई नै छानिछन् ।

धन्यवाद दैव ! उनकै हुन लेखेको रहेछ ।

साँझमा सानो बच्चो आयो र पढिदियो ।

पलाई आकार पा, ग, ल, पागल लेखेको रहेछ ।

प्रेमालाप 75

प्रेमालाप सधैं म गर्दछु यहाँ, एक्लै छु एक्लै तर ।

एक्लैमा पनि बात हुन्छ रसिलो, के प्रेम बेग्लै छ र !

आफैँ प्रश्न म गर्छु उत्तरहरू, आफैँ म दिन्छु स्वयम् ।

मिल्दा उत्तर प्रश्नका गजबले, आफैँ म हाँस्छु स्वयम् । १

आफैँ सोध्छु नयाँ कुरा खबर यी, सञ्चो बिसञ्चो पनि ।

आफैँ भन्छु सबै ठिकै छ अहिले, आराम सञ्चै भनी ।

हाँस्दै प्रश्न म गर्छु हाँस्छ मन यो, एक्लै बसी रातमा ।

एक्लै हुन्छु तथापि मान्छु जहिले, हुन्छिन् उनी साथमा । २

बोल्दामा जब नाम लिन्छु उनको, बेग्लै छ अर्को थर ।

निन्द्रामा पनि नाम लिन्छु कि भनी, लाग्दै छ अर्को डर ।

हे प्यारी ! सपना बनी अब छिटै, आऊ न मेरो घर ।

एकै गोत्र बनून् दुवै मनहरू, एकै बनोस् यो थर । ३

बोली बन्द गरिन् कुनै समयमा, लौ के भयो सोच्दछु ।

आफैँ कारण खोज्छु एक गतिलो, माफी उसै माग्दछु ।

हाँसिन् खित्खित ओठमा, वचनमा, आनन्द यो जिन्दगी ।

हेरिन् प्रेम भरी दुवै नयनले, आहा ! भयो जिन्दगी । ४

कोल्टे फेर्छु र हेर्छु देख्दिन कतै, बौलाउँझैँ लाग्दछ ।

हेर्दै चित्र म भित्रको हृदयको, बोलाउँझैँ लाग्दछ ।

मेरी नै यदि हौ भने अब सधैँ, यो रात काटौँ सँगै ।

नौला बात गरौँ, रमौँ सँगसँगै, यो प्रेम साटौँ सँगै । ५

बिदाइ 76

मेरी आमा, अब म कसरी, छोड्नु यो काख तिम्रो ।

मेरा बाबा, अब म कसरी, छोड्नु यो साथ तिम्रो ।

भ्राता मेरा, अनुज कसरी, तोड्नु यो साथ तिम्रो ।

साथीसङ्गी, भन न कसरी, मोड्नु यो प्रीत तिम्रो । १

पोते रातो, अझ तिलहरी, साथमा आज हेर ।

रातै सारी, अनि छ सिउँदो, माथमा आज हेर ।

नारीको यो, चलन पनि हो, कर्म संस्कार हो यो ।

जानै पर्ने, पतिसँग उतै, धर्म संसारको यो । २

जाऊँ जाऊँ, पनि छ मनमा, लाज सङ्कोच थोरै ।

ब्यौला राम्रा, कुसुमसरिका, प्रीत गाढा छ मेरै ।

मन्दाक्रान्ता, मनमुटु भयो, मन्द आक्रान्त धेरै ।

हिँड्नै लागेँ, िप्रयवर सँगै, साथ छन् यी मनेरै । ३

पाखा बारी, चउर हरिया, याद राख्नू मलाई ।

पानी धारो, मन मगजमा, याद राख्नू सजाई ।

खोलानाला, रनवन सबै, फूलझैँ मुस्कुराई ।

जानै लागेँ, अब गर बिदा, आज मेरो बिदाइ । ४

न्यानो माया, अपरिचितको, प्यार धेरै म पाऊँ ।

दोस्रो मेरो, असल घर यो, कर्मले झन् सजाऊँ ।

सम्झी प्यारा, विगत दिनका, तिर्सना मेट्नलाई ।

छुट्टी मागी, पछि म कहिले, आँउला भेट्नलाई । ५

बत्ती नबाल्नू भरे 77

हे प्यारी ! सुन एक बात नमिठो, चिन्ता नगर्नू भरे ।

पर्दा झिस्मिस साँझको समयमा, बत्ती नबाल्नू भरे ।

जे जे खेप्नु थियो भयो बितिगयो, सम्झाउलान् है भरे ।

आफैँ सम्झ अरू दह्रो मुटु गरी, बत्ती नबाल्नू भरे । १

माताश्री जब सुन्नुहुन्छ पिरको, यस्तो नराम्रो कुरो ।

बग्ला आँसु तरक्क नेत्र डिलमा, सम्झेर सानो भुरो ।

सारी छेउ लिएर एक करले, त्यो आँसु पुछ्दै गरे ।

हे आमा ! अनुरोध गर्छु अहिले, बत्ती नबाल्नू भरे । २

मेरो आयु तँ ले, भनी अझ बुबा जो थप्नुहुन्थ्यो अघि ।

बाँचौँझैँ पनि लाग्दथ्यो मनमनै, त्यो आयु थप्दै गरी ।

उल्टो काल भएछ आज किन हो, ती काल अन्तै सरे ।

हे बाबा ! म गएँ ल आयु सकियो, बत्ती नबाल्नू भरे । ३

बुझ्ने छन् बहिनी दिदी सबजना, चेलीहरू छन् जति ।

अर्को वर्ष तिहार रोकिन गयो, यो माइतीको खति ।

सुर्कामा अब फूल यो मखमली, बेर्ना नसार्नू हरे ।

खोपामा छ दियो र तेल बिटुलो, बत्ती नबाल्नू भरे । ४

प्यारा मित्र ! ल गाउँका सहरका, आजै म टाढा गएँ ।

नौला यी कविता मिठा रहरका, आजै म सक्दो भएँ ।

मेरौ ज्यान रहेछ विम्ब ननिको, त्यो विम्ब देख्नू भरे ।

ढल्दा भाष्कर साँझमा गगनमा, बत्ती नबाल्नू भरे । 5

आगो 78

म छैन आज के भयो, अरू त छन् नि साथमा ।

बिसञ्च सञ्च के छ हो, भनेर सोध्न गाथमा ।

हरेक नेक दाउरा, बिहानमा र साँझमा ।

तिमी समीप बल्दछन्, खुसी दिएर साथमा ।

ठिकै छ जे भयो तिमी, रमाउँनू यसैगरी ।

दिएर ताप अग्निको, तताउनू यसैगरी ।

रमेर दाउरासँगै, प्रकाश बाल प्रीतको ।

प्रफुल्ल बाँच प्रेममा, सुदीप देख प्रेमको ।

उमेर ढल्किँदै गयो भने बुढेस कालमा ।

सकिन्छ निभ्छ वैँस यो, अँगार काठ काठमा ।

यता नहाँस जिन्दगी, उमङ्ग रुन्छ देहमा ।

उता नसाँच जिन्दगी, अभाव छैन गेहमा ।

जता छ अग्नि दन्किँदो, उतै घँचेट दाउरा ।

ठुटा मुढा यतै रहुन्, चिसा झिँजा ल बाहिर ।

जसै सकिन्छ दाउरा र अग्नि निभ्न थाल्दछ ।

झिँजा जलाउँनू तिमी, ठुटो झरर्र बल्दछ ।

जलेर शुष्क भष्म हुन्, झिँजा ठुटा कि दाउरा ।

अँगार बन्छ मृत्तिका, म बन्छु फेरि आँकुरा ।

हलक्क बढ्छु प्रेममा, म प्रेम हैन भन्दिनू ।

सरक्क फुल्छु फूल यो, म फूल हैन भन्दिनू ।

तिमी नदेख कोपिला, म फूल नै फुलेँ भने ।

तिमी नदेख बोटका, जराजुरी मरेँ भने ।

खुरुक्क काट आज नै, छ बञ्चरो यतै कतै ।

र दाउरा बनाउँनू, जलाउँनू यतै कतै ।

मदिरा 79